(۵۶۹۹) سوال: حکم پوشاندن صورت زن در اسلام چیست؟ شیوه­d خواستگاری از زنی که صورت خود را آشکار می‌کند چگونه است؟ همچنین، لطفاً راه‌های مشروع خواستگاری را توضیح دهید.

جواب:

پوشاندن صورت زن از مردان نامحرم واجب است و این حکم با دلایل قرآنی، روایات و عقل سلیم ثابت شده است. در قرآن، الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلابِيبِهِنَّ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلا يُؤْذَيْنَ}[الأحزاب: ۵۹]: (ای پیامبر! به همسرانت و دخترانت و زنان مؤمنان بگو که چادرهایشان را بر خود بیندازند؛ این کار برای اینکه (به پاکدامنی) شناخته شوند نزدیک‌تر است تا اذیت نشوند) همچنین، زمانی که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به زنان دستور دادند که برای نماز عید به مصلی بروند، آنان گفتند: ای رسول الله، برخی از ما جلباب (چادر) ندارند؛ فرمودند: «لتلبسها أختها من جلبابها»:[۱] (خواهرش او را با جلباب خود بپوشاند­) بدون شک، سنت نیز دلالت بر این حکم دارد. در حدیث فاطمه بنت قیس، رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به او فرمودند: «امكثي في بيت ابن أم مكتوم فإنه رجل أعمى تضعين ثيابك عنده»:[۲] (در خانه‌ی ابن ام مکتوم بمان، زیرا او مردی نابینا است و می­توانی لباس‌هایت را در حضور او بگذاری) واضح است که منظور از گذاشتن لباس، برهنه شدن نیست، بلکه منظور پوششی است که زنان در برابر نامحرمان می‌پوشند. چون او نابینا بود، نیازی به همان حد پوشش در برابر او نبود. بدون شک، عقل نیز اقتضا می‌کند که پوشاندن صورت بر زنان واجب باشد، زیرا صورت محل میل و رغبت و مایه­ی فتنه برای مردان است. هنگامی که مرد به زنی نگاه می‌کند، بیش از هر چیز به چهره او توجه دارد و زیبایی زن عمدتاً در چهره‌اش نهفته است. از همین رو، مردی که خواستگاری می‌کند، ابتدا از چهره­ی زن سؤال می‌کند، زیرا چهره همه‌چیز را نشان می‌دهد؛ لذا اگر صورت منبع اصلی فتنه و رغبت است، به طریق اولی باید پوشانده شود. کسانی که معتقدند کشف صورت جایز است، اما در عین حال بر حرمت آشکار کردن ساق پا تأکید دارند، باید توجه کنند که فتنه­ی آشکار شدن صورت بسیار بزرگ‌تر از فتنه­ی آشکار شدن ساق پا است. سبحان الله! چگونه ممکن است شریعت اسلامی، آشکار شدن انگشتان پا را حرام بداند، اما نمایان بودن چشم‌ها، لب‌ها، گونه‌ها، پیشانی و سایر اجزای چهره­ی زن را که منبع فتنه و تحریک شهوت است، حرام نکند؟ این امری غیرممکن در  این شریعت حکیم است. با تأمل در نصوص شرعی، قول صحیح همان وجوب پوشاندن صورت از نامحرمان است.

در مورد نگاه خواستگار، او می‌تواند به زنی که قصد ازدواج با او را دارد، نگاه کند تا زیبایی‌اش را بسنجد. این نگاه شامل چهره، سر، دست‌ها و پاها می‌شود، زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم خواستگاران را به این امر ترغیب کردند که به زنی که قصد ازدواج با او دارند، نگاه کنند.

اما شیوه­ی درست خواستگاری این است که مرد ابتدا با ولیّ زن صحبت کند و سپس درخواست دیدن او را بدهد. این دیدار باید با حضور ولیّ یا یکی از محارم زن انجام شود و نباید در محیطی خلوت صورت گیرد، زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمودند: «لا يخلون رجل بامرأة إلا مع ذي محرم»[۳]: (هیچ مردی با زنی خلوت نکند، مگر آنکه محرم او همراهش باشد) همچنین، جایز نیست که خواستگار با زن نامحرم از طریق تلفن یا دیگر راه‌های ارتباطی گفت­وگو کند، زیرا تا زمانی که عقد نکاح بسته نشده، او همچنان نامحرم است. گفت­وگوی تلفنی میان آن­ها ممکن است به فتنه و تحریک شهوت منجر شود، که شرع آن را ممنوع کرده است. اما اگر عقد نکاح بسته شد، دیگر مانعی برای صحبت کردن از طریق تلفن یا روش‌های دیگر وجود ندارد.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] مسلم: کتاب الطلاق، باب المطلقة ثلاثاً لا نفقة لها، شماره­ی (۱۴۸۰).

[۳] تخریج آن گذشت.