(۵۴۷۷) سوال: مادرم به دختر خاله‌ام شیر داده و در عین حال، خاله‌ام نیز به یکی از برادرانم شیر داده است. حال آیا برای ما که از خاله‌ی خود شیر نخورده‌ایم جایز است که با یکی از دخترانش ازدواج کنیم؟ همچنین آیا پسر خاله‌هایم که از مادر ما شیر نخورده‌اند می‌توانند با یکی از ما ازدواج کنند؟ یا اینکه من و خواهر و برادرانم با دختر و پسر خاله‌هایمان خواهر و برادر هستیم و نمی‌توانیم با یکدیگر ازدواج کنیم؟

جواب:

محرمیت همان طور که به وسیله‌ی نسب اثبات می‌شود، با شیرخوارگی نیز ثابت می‌گردد. رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرموده‌اند: «هر محرمیتی که از تولد حاصل می‌گردد، از شیرخوارگی نیز حاصل می‌شود»[۱] و این محرمیت در حق کسی است که شیر خورده و نیز شامل فرزندان و ذریه‌ی او می‌شود، اما شامل برادران و خواهرانش نمی‌شود.

بر اساس این قاعده می‌گوییم: برای هیچ کدام از شما جایز نیست که با آن دختر خاله‌تان که از مادرتان شیر خورده، ازدواج کنید؛ زیرا خواهر شیری شما گشته است. همچنین برای آن برادر شما که از خاله‌تان شیر خورده، جایز نیست که با هیچ یک از دختران او ازداج کند؛ زیرا برادر شیری آنها گشته است. اما با دیگر خواهران و برادران می‌شود ازدواج کرد. یعنی شما می‌توانید با آن عده از دختر خاله‌هایتان که از مادرتان شیر نخورده‌اند، ازدواج کنید و همچنین پسر خاله‌هایتان می‌توانند با خواهران شما ازدواج کنند. زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌فرمایند: «هر محرمیتی که از تولد حاصل می‌گردد، از شیرخوارگی نیز حاصل می‌شود»[۲] و بر اساس آنچه ذکر کردیم، بین شما ارتباط شیری وجود ندارد.

همچنین می‌گویم: برای شما جایز است با دختر خاله‌هایتان ازدواج کنید و پسر خاله‌هایتان نیز می‌توانند خواهران شما را بگیرند. اما باید دانست که شیرخوارگی زمانی موثر است که پنج بار به بالا بوده و قبل از دو سالگی صورت گرفته باشد. اگر کمتر از پنج بار بوده باشد، تاثیری ندارد. اگر کودکی چهار بار از زنی شیر بخورد، پسر او به شمار نمی‌رود. همچنین اگر پنج بار به بالا از او شیر بخورد، اما بعد از دو سالگی باشد، باز هم شیرخوارگی باعث به وجود آمدن محرمیت نمی‌شود.

دلیل آن نیز حدیث ام المومنین عایشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا است که امام مسلم آن را روایت کرده و چنین است: «یکی از چیزهایی که در قرآن نازل شده بود، این بود که ده بار شیرخوارگی، باعث ایجاد محرمیت می‌شود. سپس این حکم نسخ شده و حکم جدید آمد که با پنج بار شیرخوارگی، محرمیت ایجاد می‌شود. رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در حالی از دنیا رفت که این آیات هنوز در قرآن قرائت می‌شد».[۳] نیز این حدیث که می‌فرماید: «شیرخوارگی – که باعث ایجاد محرمیت می‌شود – آن است که گرسنگی را رفع نماید».[۴]

حدیث اول دلالت بر تعداد دفعات شیرخوارگی داشته و حدیث دوم دلالت بر زمان شیرخوارگی می‌دهد. شیرخوارگی نیز تنها زمانی موثر است که تنها غذای کودک، شیر باشد؛ یعنی محتاج آن باشد و با نبودش گرسنه مانده، با بودنش سیر گردد. همچنین، سیر شدن از شیر یا سیر نشدن، در شیرخوارگی تاثیر ندارد. یعنی اگر کودکی پنج بار شیر بخورد، حتی اگر در هر پنج بار هم سیر نشده باشد، باز هم فرزند زنی که به او شیر داده، به شمار می‌رود. اما اگر فقط یک بار شیر خورده باشد، حتی اگر سیر هم شده باشد، فرزند آن زن به حساب نمی‌آید. بلکه آنچه اعتبار دارد، تعداد دفعاتی است که شیر خورده که این دفعات باید منفصل از هم باشند و سیر شدن یا نشدن اعتباری ندارد.

در اینجا خوب است به موضوع مهمی اشاره کنم؛ هر زنی که به کودکی شیر می‌دهد، سعی کند او را به خاطر داشته و یادداشت کند؛ تا موضوع از طرف او یا کسی دیگر به فراموشی سپرده نشود. چون موارد زیادی پیش آمده که شک در تعداد دفعات شیر دهی، یا کسی که شیر خورده، یا کسی که شیر داده، وجود داشته است که اینها به سبب عدم یادداشت و تقیید این مسائل است.

[۱]  تخریجش قبلا ذکر شد. لفظ حدیث چنین است: «يَحْرُمُ ‌مِنَ ‌الرَّضَاعَةِ مَا يَحْرُمُ من الولادة».

[۲]  تخریجش قبلا ذکر شد.

[۳] تخریج آن قبلا بیان شد. لفظ حدیث چنین است: «كَانَ فِيمَا أُنْزِلَ مِنَ الْقُرْآنِ: ‌عَشْرُ ‌رَضَعَاتٍ مَعْلُومَاتٍ يُحَرِّمْنَ. ثُمَّ نُسِخْنَ: بِخَمْسٍ مَعْلُومَاتٍ. فَتُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُنَّ فِيمَا يُقْرَأُ مِنَ الْقُرْآنِ».

^[۴]  تخریج آن قبلا بیان شد. لفظ حدیث چنین است: «فَإِنَّمَا الرَّضَاعَةُ ‌مِنَ ‌الْمَجَاعَةِ».