(۵۴۶۷) سوال: با یکی از اقوام ازدواج کرده و دارای دو فرزند هستم. اما بعد از به دنیا آمدن فرزندانم، معلوم شد که این خانم، خواهر شیری من است. آیا از او جدا شوم؟ حکمش چیست؟

جواب:

پاسخ به این سوال نیازمند چند چیز است:

اول: شیرخوارگی که محرمیت به وجود می‌آورد، چطور است؟ هر شیرخوارگی که پنج بار به بالا باشد، و هر بار شیر خوردن با مرتبه‌ی دیگر فاصله داشته باشد؛ مثلا بار اول ساعت یک، بار دوم ساعت دو، بار سوم ساعت سه، بار چهارم ساعت چهار و بار پنجم ساعت پنج باشد، باعث ایجاد محرمیت می‌گردد. اما اگر یک بار، دو بار، سه بار یا چهار بار شیر بخورد و در هر چهار بار هم سیر شود، هیچ تاثیری ندارد؛ به دلیل روایتی که در صحیح مسلم از ام المومنین عایشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا آمده که: «یکی از چیزهایی که در قرآن نازل شده بود، این بود که ده بار شیرخوارگی، باعث ایجاد محرمیت می‌شود. سپس این حکم نسخ شده و حکم جدید آمد که با پنج بار شیرخوارگی، محرمیت ایجاد می‌شود. رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در حالی از دنیا رفت که این آیات هنوز در قرآن قرائت می‌شد».[۱] یعنی این حکم، نسخ شده بود. اما بعضی از صحابه هنوز خبر نداشتند که نسخ شده و به همین خاطر بعد از وفات رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم هنوز آن را تلاوت می‌کردند. اما برخی دیگر از صحابه، اطلاع داشتند که این آیه نسخ شده و دیگر آن را تلاوت نمی‌کردند. به همین خاطر در قرآن اثری از تعداد دفعات شیرخوارگی مشاهده نمی‌کنید. بلکه در قرآن این چیزها را مشاهده می‌کنید: {وَأُمَّهَاتُكُمُ اللَّاتِي أَرْضَعْنَكُمْ} [نساء: ۲۳]: (و مادرانتان که شما را شیر داده‌اند)، {وَالْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ أَوْلَادَهُنَّ} [بقره: ۲۳۳]: (و مادران، نوزادانشان را شیر بدهند)، {فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ} [طلاق: ۶]: (اگر – نوزادانتان را – برایتان شیر دادند، اجرتشان را پرداخت نمایید). یعنی در قرآن چیزی نیامده که تعداد شیرخوارگی را معلوم کند. بلکه سنت این را معلوم کرده است.

دوم: شایسته است که وقتی کسی از زنی شیر می‌خورد، اسم آن زن را نوشته و اسم کسی که به او شیر داده را نیز بنویسند تا بعدا اشتباهی در این زمینه پیش نیاید؛ چون احیانا شیرخوارگی وقتی معلوم می‌شود که ازدواج صورت گرفته باشد و چه بعد از اینکه چندین بچه به دنیا آمد، مشخص شود شیرخوارگی دارند که در این حالت، جدایی بسیار سخت است.

سوم: شایسته است که شیرخوارگی اعلان شود و بین خانواده هم پخش شود؛ تا فراموش نشود. چون حتی اگر این را در کاغذی هم بنویسند، ممکن است کاغذ گم شده یا پاره گردد و در این صورت، مساله‌ی شیرخوارگی، فراموش شود. اما وقتی بین خانواده مشهور باشد که فلان زن به فلانی شیر داده و آن زن و دخترانش با این پسر که از او شیر خورده، ملاقات کنند و جلوی او حجاب نکنند، شیرخوارگی اشتهار یافته و منتشر می‌شود و دیگر ترسی از این نیست که فراموش شود و اشتباهی پیش بیاید.

پس از این به سراغ جواب سوال این برادر می‌رویم که با زنی از نزدیکانش ازدواج کرده و از او دارای فرزند شده و بعدا معلوم شده این زن، خواهر شیری اوست؛ آیا باید از او جدا شود یا خیر؟ می‌گوییم: بله، بر او واجب است که از این خانم جدا شود؛ زیرا معلوم شده که عقد نکاح، باطل است و بنا بر این باید از او جدا شود. اما فرزندانی که در این میان به دنیا آمده‌اند، مشروع هستند و هم فرزندان پدر هستند و هم فرزند مادر؛ زیرا فرزندی که از نزدیکی شبهه‌آمیز به دنیا آید، به پدرش ملحق می‌شود؛ زیرا شرع بر اثبات نسب و ملحق کردن فرزند به شخص معلوم، حریص است. از این رو وقتی فرزندی از نزدیکی شبهه‌دار به وجود آمد، نسبش به همان مردی که جماع کرده، ملحق می‌شود.

[۱] تخریج آن قبلا بیان شد. لفظ حدیث چنین است: «كَانَ فِيمَا أُنْزِلَ مِنَ الْقُرْآنِ: ‌عَشْرُ ‌رَضَعَاتٍ مَعْلُومَاتٍ يُحَرِّمْنَ. ثُمَّ نُسِخْنَ: بِخَمْسٍ مَعْلُومَاتٍ. فَتُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُنَّ فِيمَا يُقْرَأُ مِنَ الْقُرْآنِ».