(۵۴۵۷) آیا نوشیدن یک‌بار شیر زن برای علاج، سبب محرمیت می‌شود؟

(۵۴۵۷) سوال: مردی مریض شده و قبل از اینکه علم پزشکی در کشور پیشرفت کند، به دنبال علاج رفته و به او گفته شده که از شیر زنی شیرده بنوشد. او نیز یک بار نوشیده و الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ او را شفا داده است. حال آیا آن زن، مادر این مرد محسوب می‌شود یا خیر؟

جواب:

حقیقتا من شک دارم که شیر زن، باعث شفا باشد و به نظرم شفای حاصل شده به علتی دیگر بوده است. منظورم این است که شفای او به اراده‌ی الهی بوده و او بوده که مقدر فرموده در آن موقع، شفای این شخص حاصل شود؛ چه اینکه ما اطلاع نداریم شیر زن باعث درمان باشد. اما احساس شخص مریض به چیزی، تاثیر زیادی بر مریضی دارد. در هر حال من تصور نمی‌کنم که شیر زنان باعث شفا و درمان باشد.

اما اینکه آیا این زن مادر او به حساب می‌آید یا خیر؟ خیر، مادرش به حساب نمی‌آید؛ زیرا یکی از شروط شیرخوارگی این است که پنج بار یا بیشتر شیر بخورد. اگر کمتر از آن باشد، محرمیت ایجاد نمی‌کند؛ یعنی نه آن کودک با زنی که او را شیر داده محرم می‌شود و نه آن زن با کودکی که او را شیر داده، محرم می‌شود.

همچنین شرط دیگری که نزد جمهور اهل علم ذکر شده، این است که شیرخوارگی در زمان خود اتفاق بیفتد. یعنی زمانی که طفل فقط می‌تواند شیر بخورد. اما اگر از این زمان گذشت؛ یعنی بچه از شیر گرفته شد و غذایش فقط شیر نبود، دیگر شیر در او تاثیر نمی‌گذارد.

همچنین برخی علما بر این هستند که شیر دادن به شخص بزرگسال، باعث ایجاد محرمیت می‌شود؛ چون این فرموده‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ عام است که: {وَأُمَّهَاتُكُمُ اللَّاتِي أَرْضَعْنَكُمْ} [نساء: ۲۳]: (و مادرانتان که شما را شیر داده‌اند). نیز به دلیل این که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به زن ابوحذیفه گفت که به غلام ابوحذیفه شیر بدهد و فرمود: «‌به او شیر بده تا با او محرم گردی»،[۱] و این غلام، بزرگ بود و به آنها خدمت می‌کرد.

بعضی از علما به این حدیث استدلال کرده‌اند که شیر دادن به شخص بزرگسال، تاثیر داشته و باعث ایجاد محرمیت می‌گردد. اما جمهور علما با این قول مخالفند و می‌گویند که چنین شیرخوارگی، نه تاثیر دارد و نه باعث ایجاد محرمیت می‌گردد. شیخ الاسلام ابن تیمیه رَحِمَهُ‌الله در این زمینه تفصیل قائل است و گفته: اگر ضرورت ایجاب کند که به شخص بزرگسال شیر داده شود، شیر به او داده می‌شود و محرمیت ثابت می‌گردد. اما در صورتی که ضرورتی وجود نداشته باشد، محرمیت نیز ثابت نمی‌شود.

اما قول راجح آن است که جمهور علما بر آن هستند. دلیلش این است که وقتی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از خلوت کردن با زنان نهی فرمود، اصحاب سوال کردند: «یا رسول الله، خلوت کردن نزدیکان شوهر با زن، چه حکمی دارد؟ فرمود: نزدیکان شوهر، مرگ هستند»[۲] و این چنین، از خلوت کردن نزدیکان شوهر با زن، بر حذر داشتند. در حالی که اگر شیرخوارگی موجب تحریم خلوت می‌شد، پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آن را اعلام می‌فرمود؛ چون ضرورت ایجاب می‌کرد که آن را اعلام کند. مثلا: اگر شوهر، برادری داشت که با آنها در یک خانه زندگی می‌کرد، این ایجاب می‌کند که گاهی اوقات خلوت بین آنها به وجود آید.

حال اگر علاجی برای این حالت واقعی که مردم به آن نیاز دارند، وجود داشت، پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌فرمود: برادر شوهرت را شیر بده که با تو محرم گشته و مشکل حل شود. اما وقتی پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم چنین چیزی نگفته، با اینکه حاجت به آن احساس می‌شود، نشان می‌دهد که شیر دادن به شخص بزرگسال باعث ایجاد هیچ نوع محرمیتی نمی‌شود. این قول راجح است و شایسته است که از شیر دادن به شخص بزرگسال تحت هر شرایطی اجتناب نمود تا مشکلات به وجود نیایند.

^[۱] صحیح مسلم: کتاب الرضاع، باب رضاعة الکبیر. حدیث شماره (۱۴۵۳)، از ام المومنین عایشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا با این لفظ: «‌أَرْضِعِيهِ تَحْرُمِي عَلَيْهِ».

^[۲] منظور از اینکه نزدیکان شوهر، مرگ هستند، این است که حرمت خلوت با زن توسط نزدیکان شوهر، بیشتر است. چون بیشتر احتمال دارد که مرتکب حرام گردند. تخریج حدیث، قبلا ذکر شد. لفظ حدیث چنین است: «يَا رَسُولَ اللهِ، أَفَرَأَيْتَ الْحَمْوَ؟ قَالَ: ‌الْحَمْوُ ‌الْمَوْتُ».

تعداد بازدید: 28

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل رجل مرض وقد بحث عن علاج لمرضه قبل كثرة الطب في مملكتنا، وقد قيل له تشرب حليب امرأة مرضعة، وقد شرب من حليبها شربةً واحدة، وقد شفاه الله -سبحانه وتعالى- فهل هي أم له، أم لا؟

فأجاب – رحمه الله تعالى-: الحقيقة أنني أشك في كون لبن المرأة سببًا للشفاء، وأظن أن الشفاء حصل عنده من غيره، أعني أنه كان مما أراد الله -سبحانه وتعالى-، وقَدْرُه أن يكون الشفاء في هذا الوقت، أو هذا الظرف الذي كان وقت شُربه لهذا اللبن؛ إذ إننا لا نعلم أن لبن المرأة يكون سببًا للشفاء، لكن شعور الإنسان المريض بالشيء له تأثير بالغ بالنسبة للمرض، على كل حال ما نظن أن لبن النساء سبب للشفاء.

وأما ما سأل عنه أنها تكون أمّا له، فلا تكون أما له؛ لأن من شروط الرضاع أن يكون خمس رضعات فأكثر، فإن كان دون ذلك فإنه ليس بمحرم، أي لا يوجب أن يكون الرضيع تحرمًا للمرأة التي رضع منها، ولا تكون هي محرمة عليه.

كما أن من الشروط أيضا عند جمهور أهل العلم أن يكون الرضاع في زمنه -أي في الزمن الذي يتغذى فيه الطفل بالرضاع- أما إذا تجاوز ذلك الزمن؛ بأن فطم ولم يكن مرتكزا في طعامه على اللبن، فإن تأثير اللبن في حقه غير واقع، ولا يُؤثر.

وقد ذهب بعض العلماء إلى أن رضاع الكبير محرّم؛ لعموم قوله تعالى: ﴿ وَأُمَّهَاتُكُمُ اللَّاتِي أَرْضَعْنَكُمْ ﴾ [النساء: ٢٣]. ولأن النبي صلى الله عليه وسلم قال لامرأة أبي حذيفة بالنسبة لمولى أبي حذيفة سالم قال: «أَرْضِعِيهِ تَحْرُمِي عَلَيْهِ». وكان كبيرا يخدمهم.

واستدل بعض العلماء بهذا على أن رضاع الكبير مؤثر ومحرم، لكن الجمهور على خلاف ذلك، وأنه لا يؤثر ولا يحرّم، واختار شيخ الإسلام ابن تيمية رحمه الله التفصيل، وقال: إذا دَعَتِ الحاجة إلى إرضاع الكبير وأُرضِع ثَبَتَ التحريم، وإلا إذا لم يكن ثمة حاجة لم يثبت.

ولكن الراجح ما ذهب إليه جمهور العلماء، ويدل على ذلك أن النبي صلى الله عليه وسلم لما نهى عن الخلوة بالنساء قالوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَفَرَأَيْتَ الحَمْوَ؟ قَالَ: «الحَمْوُ المَوْتُ». مُحدّرًا من خلوة قريب الزوج لزوجته، ولو كان الرضاع موجبا لتحريم الخلوة لبيَّنَ النبي صلى الله عليه وسلم ذلك، لدعاء الحاجة لبيانه، لقال مثلا: إذا كان للزوج أخٌ، وهو معهم في السكن، فهو محتاج إلى أن يخلو بزوجته.

ولو كان ثمة علاج لهذه الحالة الواقعية التي يحتاج الناس إليها لقال الرسول -عليه الصلاة والسلام-: ترضعه. وتنتهي المشكلة، فلما لم يُبين النبي صلى الله عليه وسلم ذلك مع دعاء الحاجة إليه في هذا الأمر العظيم دل هذا على أن لا أثر في رضاع الكبير، وهذا هو الراجح، وأنه ينبغي تجنب إرضاع الكبير مهما كانت الظروف، حتى لا يقع في مشاكل.