یکشنبه 5 جمادی‌الثانی 1448
۲۴ آبان ۱۴۰۵
15 نوامبر 2026

(۵۲۶۳) حکم هجر شوهر نافرمان از دستورات شرعی

(۵۲۶۳) سوال: آیا ما زنان نیز می‌توانیم این آیه‌ی کریم را تطبیق دهیم: {وَٱهۡجُرُوهُنَّ فِی ٱلۡمَضَاجِعِ} [سوره النساء: ۳۴] : ((اگر فرمانبردار نشد) در بستر از ایشان دوری کنید، ): یعنی همسرانمان را در بستر ترک کنیم هنگامی که مخالفت کردند یا از راه صحیح درست منحرف گشتند یا چکار کنیم؟

جواب:

این آیه برای تطبیق زنان نیست زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌‌فرماید: {وَٱلَّـٰتِی تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَٱهۡجُرُوهُنَّ فِی ٱلۡمَضَاجِعِ وَٱضۡرِبُوهُنَّۖ فَإِنۡ أَطَعۡنَكُمۡ فَلَا تَبۡغُوا۟ عَلَیۡهِنَّ سَبِیلًاۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلِیࣰّا كَبِیرࣰا} [سوره النساء: ۳۴] : (و زنانی را که نافرمانی آن‌ها بیم دارید، پند و اندرز شان دهید، (اگر فرمانبردار نشد) در بستر از ایشان دوری کنید، (و اگر تأثیر نکرد) آنان را بزنید، پس اگر از شما اطاعت کردند، هیچ راهی برای (سرزنش و) تعدّی بر آن‌ها مجویید، (بدانید) که الله، بلند مرتبۀ بزرگ است): اما الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در مورد نشوز مردان می‌‌فرماید: {وَإِنِ ٱمۡرَأَةٌ خَافَتۡ مِنۢ بَعۡلِهَا نُشُوزًا أَوۡ إِعۡرَاضࣰا فَلَا جُنَاحَ عَلَیۡهِمَاۤ أَن یُصۡلِحَا بَیۡنَهُمَا صُلۡحࣰا} [سوره النساء: ۱۲۸] : (و اگر زنی، از ناسازگاری یا اعراض شوهرش بیم داشت، پس بر آن دو گناهی نیست که با هم صلح کنند): لذا اگر زن از نشوز شوهر خود ترسید الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ او را به صلح ارشاد نموده است و او را به وعظ یا هجر یا زدن امر نکرده است چون که امکان ندارد زن بر مرد سلطه داشته باشد بلکه هنگامی که به رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم گفته شد فارس‌ها پادشاه خود را به دست دختر کسری سپرده‌اند، فرمود: «لَنْ يُفْلِحَ قَوْمٌ، وَلَّوْا أَمْرَهُمُ امْرَأَةً»[۱] : (قومی كه زمام امورش را به دست زنی بسپارد، هرگز رستگار نخواهد شد). اما اگر عموم این قول الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را بگیریم: {فَمَنِ ٱعۡتَدَىٰ عَلَیۡكُمۡ فَٱعۡتَدُوا۟ عَلَیۡهِ بِمِثۡلِ مَا ٱعۡتَدَىٰ عَلَیۡكُمۡ} [سوره البقرة: ۱۹۴] : (پس هر کس تعدی و تجاوز کرد، همان گونه که بر شما تعدی کرده؛ بر او تعدی کنید): می‌گوییم که برای زن جایز است که اگر مرد حق او را ادا نکرد او نیز حقش را ادا نکند تا این که بر آنچه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ امر کرده است برگردد زیرا عموم آیه این‌چنین می‌فرماید: {فَمَنِ ٱعۡتَدَىٰ عَلَیۡكُمۡ فَٱعۡتَدُوا۟ عَلَیۡهِ بِمِثۡلِ مَا ٱعۡتَدَىٰ عَلَیۡكُمۡ} [سوره البقرة: ۱۹۴] : (پس هر کس تعدی و تجاوز کرد، همان گونه که بر شما تعدی کرده؛ بر او تعدی کنید): لذا اگر شوهرش در حق او کوتاهی می‌کند و می‌بیند که درست نمی‌گردد و آنچه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ از معاشرت نیک با زن که واجب گردانیده است را ادا نمی‌کند مگر این که او نیز از حقی که شوهر دارد منعش کند، اشکالی ندارد.


[۱] رواه البخاری (۴۴۲۵).

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

تقول السائلة: هل يجوز لنا نحن النساء تطبيق الآية الكريمة: ﴿ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ ﴾ [النساء: ٣٤] أي الهجر لأزواجنا بالفراش عندما يَشدون، أو يميلون عن الطريق الصحيح السليم، أم ماذا نفعل؟

فأجاب -رحمه الله تعالى-: الآية لا تتناول النساء؛ لأن الله قال: ﴿ وَٱلَّـٰتِی تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَٱهۡجُرُوهُنَّ فِی ٱلۡمَضَاجِعِ وَٱضۡرِبُوهُنَّۖ فَإِنۡ أَطَعۡنَكُمۡ فَلَا تَبۡغُوا۟ عَلَیۡهِنَّ سَبِیلًاۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلِیࣰّا كَبِیرࣰا ﴾ [النساء: ٣٤]. أما نشوز الرجل فقد قال الله تعالى: ﴿ وَإِنِ امْرَأَةٌ خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُورًا أَوْ إعْرَاضًا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَن يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلحاً ﴾ [النساء: ۱۲۸]. فأرشد الله تعالى إلى الصلح فيما إذا خافت المرأة من زوجها النشوز، ولم يأمرها أن تعظه، أو تهجره، أو تضربه؛ لأنه لا يمكن أن يكون للمرأة سُلطة على الرجل، بل إن النبي صلى الله عليه وسلم لما قيل له: إن الفرس جعلوا ملكهم بنت كسرى. قال صلى الله عليه وسلم: «لَنْ يُفْلِحَ قَوْمُ وَلَّوْا أَمْرَهُمُ امْرَأَةٌ».

ولكن إذا أخذنا بعموم قوله تعالى: ﴿ فَمَنِ ٱعۡتَدَىٰ عَلَیۡكُمۡ فَٱعۡتَدُوا۟ عَلَیۡهِ بِمِثۡلِ مَا ٱعۡتَدَىٰ عَلَیۡكُمۡ ﴾ [البقرة: ١٩٤]. قلنا يجوز للمرأة إذا مَنَع الزوج حقها أن تمنع حقه، حتى يستقيم على أمر الله؛ لعموم الآية: ﴿ فَمَنِ ٱعۡتَدَىٰ عَلَیۡكُمۡ فَٱعۡتَدُوا۟ عَلَیۡهِ بِمِثۡلِ مَا ٱعۡتَدَىٰ عَلَیۡكُمۡ ﴾ [البقرة: ١٩٤]. فإذا كان مُقصرًا في حقها، ورأت أنه لن يستقيم، ولن يؤدي ما أوجب الله عليه من معاشرة المرأة بالمعروف، إلا أن تمتنع من حقه مثل ما منع من حقها، فلا بأس بذلك.

مطالب مرتبط:

(۵۲۷۴) دوری بیش از یک‌سال مرد از همسر به‌ علت اشتغال

بر مرد واجب است که با همسر خود با نیکی معاشرت کند و از آن معاشرت نیک سفر طولانی نکردن است و این‌که نزدیک او باشد ولی اگر نیاز بود که سفر طولانی برود و زن او نیز راضی بود و مانع او نمی‌شود و با او درگیر نمی‌شود اشکالی ندارد...

ادامه مطلب …

(۵۲۷۷) حکم شرعی غیبت طولانی شوهر از همسر به‌ سبب مهاجرت کاری

اگر برای ضرورت طلب رزق است اشکالی ندارد و زن بدان راضی است...

ادامه مطلب …

(۵۲۲۰) برخورد شرعی و اخلاقی با نارضایتی برخی زنان از موضوع تعدد زوجات

این طبیعت زن است ولی زن عاقل جانب عاطفه و غیرت از جانب حکمت و شریعت بر او غالب نمی‌شود لذا شریعت چندهمسری را برای مرد مباح کرده است...

ادامه مطلب …

(۵۲۴۸) رفتار زن مؤمنه در مواجهه با شوهر بدزبان

وصیت من به برادر این است که تقوای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در خانواده و همسر و فرزندانش رعایت کند چون که مسئول آن‌ها می‌باشد....

ادامه مطلب …

(۵۲۸۹) آیا صحیح است که مرد در شب زفاف یک لیوان از شیر تازه بنوشد؟

نوشیدن یک لیوان شیر در شب عروسی از روی عبادت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ و با این اعتقاد که او را به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نزدیک می‌کند قطعا بدعت می‌باشد زیرا که از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم روایت نشده است...

ادامه مطلب …

(۵۲۶۵) آیا سفر کردن به خانه‌ی خانواده بدون اجازه شوهر جایز است؟

در هر صورت جایز نیست که بدون خبر دادن به شوهرش سفر کند و بدون اجازه‌ی او از خانه‌ی او بیرون نرود...

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه