(۵۲۲۵) سوال: من با پسری دانشجو ازدواج کردم و از او چندین پسر و دختر دارم اما او با زنی دیگر ازدواج کرد و بر من ترجیح داده است و من می‌خواهم بدانم اگر شوهرم از من طلب حلالیت کند و من در زبانم از روی ترس از او، حلاش کنم، آیا از گردن او ساقط می‌شود؟

جواب:

برای مردی که دو همسر دارد واجب است که در آنچه از قول و فعل و زمان استمتاع و غیره می‌تواند، عدالت کند زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌‌فرماید: «مَنْ كَانَتْ لَهُ امْرَأَتَانِ فَمَالَ إِلَى إِحْدَاهُمَا؛ جَاءَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَشِقُّهُ مَائِلٌ»[۱]: (هرکس دو همسر داشته باشد و به يکی از آنها میل کند، روز قيامت درحالی – به ميدانِ حشر – می آيد که نيمی از بدنش خميده است): ولی چیزی که در توان او نیست مانند محبت و دوست داشتن و آنچه در تبع آن می‌باشد، انسان در مورد آن مورد مؤاخذه قرار نمی‌گیرد زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌‌فرماید: {لَا یُكَلِّفُ ٱللَّهُ نَفۡسًا إِلَّا وُسۡعَهَاۚ} [سوره البقرة: ۲۸۶] : (الله هیچ کس را جز به‌اندازه توانش تکلیف نمی‌کند).

لذا اگر این مردی که این زن به او اشاره کرد به همسر دیگرش مایل گردیده است، این بر او حرام است و جایز نیست و اگر فقط با زبانش و بدون قلبش او را حلال کرده است، از آن بریء نمی‌گردد مگر در دنیا ولی شاید در روز قیامت عذر داشته باشد هنگامی که به دیگری مایل گذشته است و او نیز حلال کرده است زیرا آنچه در قلبش می‌باشد را نمی‌داند پس وقتی نمی‌داند که در قرب او چیست پس تکلیفی در آنچه نمی‌داند، ندارد و شاید بگوید: تو مرا حلال کردی و من  آنچه در قلبت می‌باشد را نمی‌دانم و از جهت تو اجازه داشتم که به دیگری میل پیدا کنم و در این صورت نزد الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ معذور باشد ولی با این وجود شایسته است زن صریح باشد تا شوهرش دراین باره بصیرت داشته باشد لذا یا بین آن‌ها عدالت می‌کند و یا نیز نمی‌تواند عدالت کند و به او اختیار می‌دهد که با همین حالت نزدش بماند یا طلاقش دهد.

سوال کننده: هنگامی که شوهر گفت: اگر می‌خواهی همراه فرزندانت بمانی وگرنه نزد خانواده‌ات برو و برای تو از من چیزی نیست، حکم آن چیست؟

جواب: اگر این‌گونه او را مخیر کرد پس ذمه‌ی او بریء است و برای همین سوده دختر زمعه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ یکی از امهات المؤمنین هنگامی که ترسید رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم او را طلاق دهد روزش را به عائشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا بخشید تا این که نزد رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم باقی بماند پس رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم روز عائشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا و سوده رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا نزد عائشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا بود.

لذا اگر این مرد او را مخیر قرار داده و گفته است: من نمی‌توانم بین شما دوتا عدالت برقرار کنم پس یا به من اجازه می‌دهی (که با تساوی تعامل نکنم) یا طلاقت می‌دهم یا به تو اجازه می‌دهم که نزد خانواده‌ات بروی یا مانند آن لذا اگر این‌گونه رخ داد، ذمه‌ی او بریء است.

[۱] رواه احمد (۷۹۳۶) و ابو داود (۲۱۳۳) و الترمذی (۱۱۴۱) و ابن ماجه (۱۹۶۹).