(۴۹۴۹) حکم شرعی نوشتن داستان‌های تخیلی و دریافت جوایز

(۴۹۴۹) سوال: من جوانی عاشق کتابت و نوشتن هستم. داستان، نمایشنامه، روایات و … تخیلی در موضوعات اجتماعی می‌نویسم. آیا این کاری که می‌کنم حلال است یا حرام؟ گاهی به خاطر نوشته‌هایم به من جوایز و هدایایی تعلق می‌گیرد، آیا این جوایز حلال هستند. آیا ادامه این کار به عنوان یک منبع رزق جایز است؟

جواب:

این اموری که ابتدا در ذهن خود تصور کرده و سپس آنها را به رشته تحریر درمی‌آوری از این موارد خارج نیست: یا برای این است که خداوند به موجب آن بلا و مرضی که بر سر خلق آمده را برطرف نماید یا تصویر اموری باشد که در شرع حرام به حساب می‌آیند.

اما اگر تصویر اموری باشد که در شرع جایز نیستند که بدون هیچ شکی حرام است در هیچ حالتی حلال نیست و در زمره تعاون و همکاری در گناه و عدوان قرار می‌گیرد و خداوند تعالی می‌فرماید: :{ وَتَعَاوَنُوا۟ عَلَى ٱلْبِرِّ وَٱلتَّقْوَىٰ ۖ وَلَا تَعَاوَنُوا۟ عَلَى ٱلْإِثْمِ وَٱلْعُدْوَٰنِ}{ و در راه نیکو کاری و پرهیزگاری با همدیگر همکاری کنید و (هرگز) در راه گناه و تجاوز همکاری نکنید}(مائده: ٢)

اما اگر به منظور شفا و حل مشکل و بیماری که در میان مردم افتاده استفاده شود، اشکالی ندارد، به شرطی که به صورتی نمایش داده شود که معلوم گردد غیر واقعی است. اگر داستان‌ و نمایشی خیالی ارائه شود با این هدف که مردم از آن عبرت گیرند در این صورت بسیار نیکو و پسندیده است. اما نباید یک داستان خیالی را که در دنیای واقعی اتفاق نیفتاده به دروغ به عنوان داستان واقعی به مردم نشان داد. زیرا اگر کسی این کار را انجام دهد مرتکب دروغ شده است و دروغ امری حرام است. اما این که آن را به عنوان یک نمایش و تمثیل برای عاقبت کسانی که به این بلا دچار می‌شوند نشان دهی، مشکلی ندارد.

اما اینکه آن را وسیله اکتساب رزق قرار بدهی و با آن امور دنیوی را حل و فصل نمایی هیچ اشکالی ندارد. زیرا حل کردن امور دنیوی با علم دنیایی کاملا بلااشکال است. اما اگر امر مربوط به امور دینی باشد، آگاه باشید که امور دینی نباید وسیله کسب رزق قرار گیرند و امور دینی باید خالصانه برای خدا انجام گیرند و الله تعالی می‌فرماید:{ مَن كَانَ يُرِيدُ ٱلْحَيَوٰةَ ٱلدُّنْيَا وَزِينَتَهَا نُوَفِّ إِلَيْهِمْ أَعْمَـٰلَهُمْ فِيهَا وَهُمْ فِيهَا لَا يُبْخَسُونَ*أُو۟لَـٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ لَيْسَ لَهُمْ فِى ٱلْـَٔاخِرَةِ إِلَّا ٱلنَّارُ ۖ وَحَبِطَ مَا صَنَعُوا۟ فِيهَا وَبَـٰطِلٌۭ مَّا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ}{کسی‌که زندگانی دنیا و زینت آن را بخواهد، (پاداش) اعمالش را در این (دنیا) به طور کامل و تمام به آن‌ها می‌دهیم، و چیزی از آن‌ها کم و کاست نخواهند شد.* اینان کسانی هستند که در آخرت، جز آتش (جهنم، نصیبی) نخواهند داشت، و آنچه را در دنیا انجام داده‌اند، بر باد رفته است، و آنچه را عمل می‌کردند؛ باطل است.}(هود: ١٥ – ١٦)

پس خلاصه کلام اینکه این خیالاتی که آنها را به صورت مکتوب درمی‌آوری، اگر همکاری و تعاون در گناه و معصیت در آن نباشد و همکاری در خیر و صلاح در آن باشد، در این حالت جایز است. البته به شرطی که به صورت نمایشی نشان داده شود و اینگونه القا نشود که داستانی واقعی است، زیرا در واقعیت اتفاق نیفتاده است و حاصل تخیلات ذهن تو است و اگر چنین القا کنی که در واقعیت اتفاق افتاده است مرتکب کذب و دروغ شده‌ای. اما اینکه آن را سبب کسب رزق خود کنی، اگر هدف تو منفعت دنیوی باشد کاملا بلا اشکال است، زیرا کسب مال دنیا با وسائل دنیوی جایز است. اما اگر می‌خواهی با امور دینی مال دنیایی به دست آوری ابدا جایز نیست و امور دینی را ابدا نباید دستمایه تحصیل امور دنیوی قرار داد، زیرا دین بسیار بالاتر و شریفتر از آن است که وسیله امور دنیوی قرار گیرد.

تعداد بازدید: 81

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: أنا شاب أهوى الكتابة، وأقدم على كتابة الروايات والمسرحيات والقصص عن مواضيع اجتماعية طيبة من نسج خيالي وتصوري، وإني أسأل عن حكم كتابة هذه الروايات والقصص، وتقاضي المال عنها كجوائز تقديرية في المسابقات، أو ممارستها كمهنة لطلب الرزق؟

فأجاب – رحمه الله تعالى-: هذه الأمور التي تتصورها في ذهنك ثم تكتب عنها لا يخلو إما أن تكون لمعالجة داء وقع فيه الناس، حتى ينقذهم الله منه بمثل هذه التصويرات التي تُصوِّرها، وإما أن يكون تصويرا لأمور غير جائزة في الشرع.

فإن كان تصويرا لأمور غير جائزة في الشرع، فإن هذا محرم، ولا يجوز بأي حال من الأحوال، لما في ذلك من التعاون على الإثم والعدوان، وقد قال الله -سبحانه وتعالى -: ﴿ وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَىٰ وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَالْعُدْوَنِ ﴾ [المائدة: ٢ ].

أما إذا كانت لمعالجة داء وقع فيه الناس لعل الله ينقذهم منه بها، فإن هذا لا بأس به، بشرط أن تعرضه عرضًا يفيد أنه غير واقعي، مثل أن تجعله أمثالا تضربها، حتى يأخذ الناس من هذه الأمثال عِبَرًا، أما أن تحكيها على أنها أمر واقع وقصة واقعة وهي إنما هي خيال، فإن هذا لا يجوز، لما فيه من الكذب، والكذب مُحرَّم، ولكن من الممكن أن تحكيه على أنه ضَرْب مَثَل يتضح به المآل والعاقبة لمن حصل له مثل هذا الداء.

واتخاذ ذلك سببا، ووسيلة لطلب الرزق، ليس فيه بأس إذا كان في معالجة أمور دنيوية، لأن الأمور الدنيوية لا بأس أن تُطلب بعلم دنيوي، أما إذا كان في أمور دينية، فإن الأمور الدينية لا يجوز أن تُجعَل سببا للكسب، وطلب المال، لأن الأمور الدينية يجب أن تكون خالصة لله -سبحانه وتعالى- لقوله -تعالى-: ﴿ مَن كَانَ يُرِيدُ الْحَيَوةَ الدُّنْيَا وَزِينَهَا نُوَفِّ إِلَيْهِمْ أَعْمَلَهُمْ فِيهَا وَهُمْ فِيهَا لَا يُبْخَسُونَ أُولَيكَ الَّذِينَ لَيْسَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ إِلَّا النَّارُ وَحَبِطَ مَا صَنَعُوا فِيهَا وَبَاطِلُ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ ﴾ [هود: ١٥-١٦].

والحاصل أن هذه التصورات – التي تُصورها بصورة القصص – إن كان فيها إعانة على إثم وعدوان، فإنها مُحَرَّمَة بكل حال، وإن كان فيها إعانة على الخير، ومصلحة الناس، فإنها جائزة، بشرط أن تُصورها بصورة التمثيل، لا صورة الأمر الواقع، لأنها لم تقع، وأنت إذا صَوَّرتها بصورة الأمر الواقع – وهي لم تقع – كان ذلك كَذِبًا، أما اتخاذها وسيلة للكسب المادي، فإن كان ما تريده إصلاحا دنيويا ومنفعة دنيوية، فلا حرج، لأن الدنيا لا بأس أن تكتسب للدنيا، وأما إذا كان ما تريده إصلاحا دينيا، فإن الأمور الدينية لا يجوز للإنسان أن يجعلها وسيلة للدنيا، لأن الدين أعظم وأشرف من أن يكون وسيلة لما هو دونه.