(۴۸۳۸) سوال: وقتی مادرم در قید حیات بود به من و برادر بزرگم زمینی هدیه داد که مساحتش تقریبا بیست قیراط بود. اما به شرطی که به خواهرانمان ششصد پوند مصری پول بدهیم. وقتی مادرمان فوت کرد همان طور که شرط گذاشته بود به هرکدام از خواهرانمان مبلغ صد و پنجاه پوند پرداخت کردیم. با علم به اینکه دو خواهر بزررگ راضی بودند، آیا این کار در کل صحیح بوده یا مخالف شریعت بوده است؟ لطفا ما را راهنمایی بفرمایید.

جواب:

اینکه انسان به یکی از فرزندانش بیش از فرزندان دیگر مال و اموال ببخشد کاری کاملا ناجایز است و مادر شما نیز مرتکب همین عمل شده، زیرا خواهران شما را از این زمین محروم نموده است. بر شما واجب است که از خواهرانتان حلالیت بطلبید و هر مبلغی که آنها را راضی میکند باید به آنان پرداخت شود. پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به بشیر بن سعد که مالی به فرزندش نعمان داده بود و فرزندان دیگرش را بی نصیب گذاشته بود فرمودند: “أشهد علی هذا غیری””شاهد دیگری برای این پیدا کن”  و این کار بشیر بن سعد را جور و ستم نامیدند و انسان نباید بر جور وستم اصرار ورزد. پس اگر می‌خواهید به مادرتان نیکی کنید باید از خواهرانتان حلالیت بطلبید و تنها پرداخت ١٥٠ پوند مصری کافی نمی‌باشد و باید رضایت آنان را با مبالغ بالاتر جلب کنید تا دین از گردن والده شما ساقط گردد.

و من من باب همین موضوع عرض می‌کنم که جایز نیست انسان به یکی از فرزندانش بیش از دیگری مال و اموال ببخشد و به او پول ویژهای پرداخت کند. البته این امر فقط در باب تبرع محض و بخشیدن مال و اموال صادق است اما در مورد نفقه عدالت در این است که به هر کس به اندازه احتیاجش نفقه داده شود. مثلا دختر به جواهرات نیاز دارد و پسر به لباس سنتی عربی و آشکار است که قیمت جواهرات از قیمت لباس عربی بیشتر است. پس اگر برای دختر جواهر خریدیم و برای پسر لباس، لزومی ندارد مابه التفاوت قیمت را به پسر بپردازیم. زیرا این امر نفقه است و هدف از آن رفع احتیاجات است. مثلا اگر یکی از فرزندان به سن ازدواج رسید و پدر از مال خود هزینه ازدواج او را تامین کرد، دیگر نیازی نیست معادل این پول هزینه شده برای ازدواج پسر بزرگ را به فرزندان دیگر بپردازد و تنها باید وقتی پسران دیگر به سن ازدواج رسیدند، هزینه ازدواج آنان را نیز تامین کند.

در همین باب مایلم موضوعی را مطرح کنم که اغلب مردم از روی جهل مبادرت به انجام آن می‌کنند. دیده میشود که فردی که پسرانی بالغ دارد و برای آنها عروسی برپا می‌کند، وصیت می‌کند که برای فرزندان کوچکش هم وقتی بالغ شدند، یک مراسم عروسی همانند آنچه برای بزرگترها برگزار شده، برگزار گردد که این وصیت کاملا حرام است مگر اینکه بقیه ورثه بر آن راضی باشند، زیراپیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در این باره میفرمایند:” إن الله قد أعطی کل ذي حق حقه، فلا وصیة لوارث” “الله به هر ذی حقی حقش را داده است و هیچ وارثی حق وصیت کردن ندارد”. حال اگر بگوید: من فرزندان بزرگم را راهی خانه بخت کرده‌ام؛ می‌گوییم: آری اما این کار را وقتی به سن ازدواج رسیده بودند انجام دادی و فرزندان کوچکت چون به سن ازدواج نرسیده‌اند اگر به آنها پول یا سهم الارثی اختصاص دهی تبرع و بخشش اموال محسوب شده و حلال نمی‌باشد. لذا از شنوندگان عزیز تقاضا دارم به این نکته توجه داشته باشند و بدانند که اگر چیزی برای فرزندان کوچک وصیت کنند دچار گناه شده‌اند و با امتناع از این کار می‌توانند از این گناه مصون بمانند.