(۴۷۸۸) نحوه مصرف درآمد موقوفه مسجد در صورت کاهش نیازمندان در ماه رمضان

(۴۷۸۸) سوال: مسجدی داریم که چند موقوفه از چند نفر به آن رسیده است که عبارت است زمینی زراعی که در آن حبوبات مختلف کاشته میشود. پیشتر پول حاصل از فروش محصول حبوبات این زمین به نیازمندانی که در ماه رمضان طلب نیاز میکردند داده میشد. اما اکنون که الحمدالله تعداد این نیازمندان انگشت شمار شده است از شما تقاضا دارم به ما بفرمایید این پول را صرف چه کارهایی بنماییم؟ آیا میتوانیم آن را خرج دیگر امور مسجد کنیم؟ یا اینکه در ماهی غیر از رمضان به نیازمندان کمک کنیم؟

جواب:

اولا چیزی که من از این سوال فهمیدم این است که این موقوفه، برای مسجد وقف شده و بنابراین تا مسجد برپا است باید صرف مخارج مسجد گردد و اگر چیزی از مخارج مسجد اضافه ماند آنگاه برای فقرا مصرف شود. زیرا وقف باید برای آنچه وقف کننده شرط کرده هزینه شود، مگر اینکه آن چیز حرام شرعی باشد، یا اینکه ناظر وقف تشخیص دهد که استفاده از آن موقوفه در مجرایی دیگر نفع بیشتری به مسلمانان و ثواب بیشتری به وقف کننده میرساند. دلیل ما نیز برای این حکم این روایت از پیامبر گرامی اسلام صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است که فردی نزد او آمد و گفت: : »یا رسول الله، إنی نذرت لله إن فتح الله علیک مکة أن أصلی فی البیت المقدس رکعتین. قال: (صل هاهنا). ثم أعاد. قال: (صل هاهنا). ثم أعاد علیه. فقال: (صل هاهنا). ثم أعاد علیه. فقال: (شأنک إذن) « »ای رسول خدا! من نذر کردهام که اگر خداوند مکه را برای شما فتح کرد در بیت المقدس دو رکعت نماز بخوانم. پیامبر فرمود: همین جا بخوان. مرد دوباره حرفش را تکرار کرد. پیامبر باز فرمود: همین جا بخوان. مرد بار دیگر تکرار کرد. پیامبر فرمود: هر کار میخواهی انجام بده «

پس چون تبدیل نذر (توجه کنید وفا به نذر اگر طاعت باشد واجب است) به احسن جایز است، تغییر وقف به احسن نیز جایز میباشد. اما اگر ناظر وقف تصمیم گرفت آن را تغییر دهد حتما باید ابتدا از دادگاه اجازه بگیرد. پس در مورد این آقایی که این اوقاف نزد او میباشد میگوییم: اگر مسجد به آن احتیاج دارد، باید آن را برای مسجد خرج کند، اگر پس از اتمام مخارج مسجد چیزی از پول باقی ماند، میتواند آن را بین فقرا تقسیم کند حال چه ماه رمضان باشد چه نباشد یا چه فقرای محله مسجد باشند یا چه محلهای دیگر هیچ تفاوتی ندارد.

تعداد بازدید: 11

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: لدينا مسجد، ويوجد له أوقاف سابقة من عدة أشخاص، وهذه الأوقاف عبارة عن أرض زراعية تُزرع بمختلف أنواع الحبوب، وكانت تُصرف قيمتها بعد بيعها على المحتاجين الذين يسألون في شهر رمضان، وحيث إنه هذه الأيام -ولله الحمد – لم يعد هناك من يتجول في الشوارع بحثا عن هذه المادة إلا نادرا أرجو إفادتي وتوجيهي بما ترونه في موضوع هذه الأوقاف، هل يجوز تحويلها في مصالح أخرى للمسجد، أو لمن كان محتاجا من المواطنين، ولو في غير شهر رمضان؟

فأجاب رحمه الله تعالى: نعم الذي فهمت من السؤال في أوله أن هذه الأوقاف للمسجد كذا، فما دامت للمسجد، فإنها تُصرف في مصالح المسجد من أول مرة، ولا يصرف للمساكين لا في رمضان ولا في غيره إلا ما فَضَل عن حاجة المسجد، وذلك لأن الواجب في الأوقاف أن تُصرف حيث شرطه الواقف، إلا إذا كان هذا الشرط يشتمل على أمر محرم، فإنها لا تُصرف إليه، أو إذا كان ناظر الوقف يرى أن صرفها في غير هذه الجهة أفضل، وأنفع للمسلمين وأكثر ثوابا لصاحبها، فلا حرج عليه، لأن القول الراجح أن صرف الوقف إلى ما هو أنفع وأفضل لا بأس به، ولو خالف شرط الواقف، ودليلنا على ذلك ما ثبت عن رسول الله صلى الله عليه وسلم في رجل استفتاه فقال: يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنِّي نَذَرْتُ لِلَّهِ إِنْ فَتَحَ اللَّهُ عَلَيْكَ مَكَّةَ، أَنْ أُصَلِّيَ فِي بَيْتِ الْمَقْدِسِ رَكْعَتَيْنِ. قَالَ: «صَلِّ هَاهُنَا». ثُمَّ أَعَادَ عَلَيْهِ، فَقَالَ: «صَلَّ هَاهُنَا». ثُمَّ أَعَادَ عَلَيْهِ، فَقَالَ: « شَأْنَكَ إِذَنْ».

فإذا كان النذر – والنذر يجب الوفاء به إذا كان طاعة – يجوز أن يُغَيَّر إلى ما هو أفضل منه، فكذلك الوقف يجوز أن يُغَيَّر إلى ما هو أفضل منه وأنفع، ولكن مع هذا نرى أنه إذا أراد الناظر أن يغيره فإنه يستأذن المحكمة، لأجل أن يكون على بصيرة من أمره، فهذا الرجل الذي عنده هذه الأوقاف إذا كان المسجد يحتاجها، فإنه يصرفها في المسجد، ثم إن فضل شيء بعد المسجد يصرفه في الفقراء، سواء في رمضان أو في غيره، وسواء كان الفقراء من حي هذا المسجد، أو من أحياء أخرى من البلد.