(۴۴۵۶) سوال: برادرش در حادثه‌ای پیش آمده وفات نموده آیا جایز است که برای او قربانی کنیم یا از جانب او حج به جا آوریم، لطفاً توضیح دهید؟

جواب:

قول راجح از اقوال اهل علم این است که جایز می‌باشد انسان عبادت الله را به این نیت که برای میتی از اموات مسلمین باشد انجام دهد حال این میت از نزدیکان او باشد یا که از نزدیکان او نباشد و این قول راجح است حال این در صدقه یا حج یا روزه یا نماز یا در غیر از آنها باشد لذا برای انسان جایز است که عمل صالحی را میت مسلمانی انجام دهد ولی این از امور مطلوب و افضل نمی‌باشد بلکه افضل این است که انسان به جای صدقه دادن یا قربانی کردن یا حج نمودن از جانب او برایش دعا کند زیرا دعا کردن برای او چیزی است که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بدان ارشاد نمودند هنگامی که فرمود: «إِذَا مَاتَ الْإِنْسَانُ انْقَطَعَ عَنْهُ عَمَلُهُ إِلَّا مِنْ ثَلَاثَةٍ ؛ إِلَّا مِنْ صَدَقَةٍ جَارِيَةٍ، أَوْ عِلْمٍ يُنْتَفَعُ بِهِ، أَوْ وَلَدٍ صَالِحٍ يَدْعُو لَهُ»[۱] : (با مرگ انسان ، رشته عملش قطع مى شود ، مگر از سه چيز : صدقه جارى، دانشى كه مردم از آن بهره مند شوند ، و فرزند نيكوكارى كه برايش دعا كند): لذا فرزند صالحی که برای او دعا کند را ذکر نمود و نگفت: فرزند صالحی که برای او صدقه دهد یا از جانب او حج کند و مانند آن از اعمال صالح با وجود این که حدیث در سیاق عمل می‌باشد پس زمانی که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به جای عمل، دعا کردم برای میت را ذکر نمودند، دانسته می‌شود که مختار و افضل دعا کردن برای میت می‌باشد.

و برای همین برادران مسلمانم را نصحیت می‌کنم به جای اعمال را برای امواتشان انجام دهند بر دعا نمودن برایشان حریص باشند و اعمال صالح را برای خودشان قرار دهند زیرا انسان زنده به اعمال صالح نیاز دارد چون که هیچی مرده‌ای نمی‌باشد مگر اینکه پشیمان باشد، اگر که نیکوکار بوده پشیمان است که چرا بیشتر انجام نداده است و اگر بدکردار بوده پیشمان است که چرا توبه ننموده است، الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌‌فرماید: {حَتَّىٰۤ إِذَا جَاۤءَ أَحَدَهُمُ ٱلۡمَوۡتُ قَالَ رَبِّ ٱرۡجِعُونِ* لَعَلِّیۤ أَعۡمَلُ صَـٰلِحࣰا فِیمَا تَرَكۡتُ} [سوره المؤمنون: ۹۹-۱۰۰] : ((کافران پیوسته به راه و روش خود ادامه می‌دهند) تا زمانی‌که مرگ یکی از آن‌ها فرا رسد، گوید: پروردگارا! مرا (به دنیا) باز گردان* باشد که در آنچه (در دنیا) ترک (و کوتاهی) کرده‌ام، کار شایسته‌ای انجام دهم): و : {وَأَنفِقُوا۟ مِن مَّا رَزَقۡنَـٰكُم مِّن قَبۡلِ أَن یَأۡتِیَ أَحَدَكُمُ ٱلۡمَوۡتُ فَیَقُولَ رَبِّ لَوۡلَاۤ أَخَّرۡتَنِیۤ إِلَىٰۤ أَجَلࣲ قَرِیبࣲ فَأَصَّدَّقَ وَأَكُن مِّنَ ٱلصَّـٰلِحِینَ* وَلَن یُؤَخِّرَ ٱللَّهُ نَفۡسًا إِذَا جَاۤءَ أَجَلُهَاۚ وَٱللَّهُ خَبِیرُۢ بِمَا تَعۡمَلُونَ} [سوره المنافقون: ۱۰-۱۱] : (و از آنچه به شما روزی داده‌ایم، (در راه الله) انفاق کنید، پیش از آن که مرگ به سراغ یکی از شما آید، پس بگوید: «پروردگارا! ای کاش (مرگ) مرا مدت کمی با تأخیر می‌انداختی، تا (در راه تو) صدقه بدهم و از صالحان باشم»* و الله هرگز (مرگ) کسی را هنگامی‌که اجلش فرا رسد به تأخیر نمی‌اندازد، و الله به آنچه می‌کنید آگاه است).

لذا شما که زنده هستی به عمل صالح نیاز داری پس آن را برای خودت قرار بده و برای امواتت از پدر و مادر، برادر و خواهر و غیر از این‌ها از مسلمانان دعا کن و این چیزی است سنت رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بر آن دلالت می‌کند ولی با این وجود اگر انسان از جانب میت صدقه یا نماز یا روزه را به قصد ثواب برای میت انجام دهد اشکالی ندارد اگر که برای رضای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ انجام دهد.

[۱] تخریج آن گذشت.