(۴۴۴۸) سوال: چه عیب‌هایی سبب می‌شود که قربانی صحیح نباشد و اول و آخر وقت ذبح کردن کی می‌باشد و آیا می‌شود از جانب کسی دیگر ذبح کرد اگر که ذکر نکند از جانب فلانی می‌باشد؟

جواب:

این عیوبی اگر در قربانی باشد به جا نمی‌آید را رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در حدیث برء بن عازب رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ بیان فرمودند: «أَرْبَعٌ لَا تَجُوزُ فِي الْأَضَاحِيِّ: الْعَوْرَاءُ بَيِّنٌ عَوَرُهَا، وَالْمَرِيضَةُ بَيِّنٌ مَرَضُهَا، وَالْعَرْجَاءُ بَيِّنٌ ظَلْعُهَا ، والعجفاء التي لا تنقي»[۱] : (چهار حيوان براي قرباني جايز نيست: حيوانِ کوري که کور بودنش واضح باشد و حيوانِ بيماري که بيماريش آشکار باشد و حيوانِ لنگي که لنگي‌اش آشکار باشد و حيواني که چنان لاغر وضعيف باشد که استخونهايش مغز نداشته باشند): این چهار عیوبی می‌باشد که اگر قربانی به آنها و چیزهایی در آن معنا و یا مثل آن باشند متصف باشد به جا نخواهد آمد لذا کوری که کوری آن واضح باشد یعنی: برای کسی که آن را ببیند آشکار باشد از جهتی که چشم آن جا افتاده باشد یا این که بیرون زده باشد یا این که بر روی آن سفیدی باشد که کسی آن را ببیند برایش آشکار باشد که کور است اما اگر چشم جای خود می‌باشد ولی نمی‌بیند منعی ندارد اما مریضی که مریضی آن آشکار باشد یعنی: آثار مریضی بر آن آشکار باشد و این که سرحال نباشد و چیزی نخورد و مانند آن که دلالت بر مریضی آن دارد و لنگی که لنگی آن آشکار باشد اهل علم می‌گویند یعنی این که نتواند همراه بقیه‌ که سالم هستند راه برود اما اگر بتواند با آنها همراه باشد اگرچه لنگ بزند اشکالی ندارد و اما حیوانی که استخوان‌هایش مغز نداشته باشد یعنی این که در اعضای آن مغز وجود ندارد که غالبا گوشت آن خوب نیست و برای همین رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از آن نهی کردند و حیوان کور در قربانی به جا نمی‌آید و مثل حیوان لنگی که لنگی آن واضح باشد اما اعضای او قطع نشده است و همچنین اگر زمین گیر باشد که اصلا نتواند راه برود نیز به جا نمی‌آید و مثل حیوان مریضی که مریضیِ آن واضح باشد مثل هنگامی که حامله شود و در زایمان بگیرد، به جا نمی‌آید تا این که سالم شود و راه برود و همچنین مثل این که از خرما بشمت شده باشد (یعنی خرما خورده و راه خروج آن مسدود شده و نفس نمی‌کشد و شکمش ورم می‌کند) یا غیر از آن که به جا نمی‌آید تا زمانی که این برطرف شود چون که در معرض خطر می‌باشد.

سوال کننده: شیخ بزرگوار بشمت یعنی خورده است؟

جواب: یعنی خرما را خورده و راه خروج آن مسدود شده و نفس نمی‌کند و معده‌اش ورم می‌کند لذا امثال اینها به جا نمی‌آید اما عیب در گوش یا شاخ یا داندان یا دم آن باشد اشکالی ندارد ولی غیر از آن بهتر و افضل است.

سوال کننده: شیخ بزرگوار اول و آخر وقت ذبح کی می‌باشد؟

جواب: اول وقت ذبح بعد از نماز عید است و افضل بعد از نماز و خطبه می‌باشد اما آخر آن آخرین روز ایام تشریق است که وقت ذبح چهار روز است و ذبح در این چهار روز در شب و روز آن درست است.

سوال کننده: شیخ بزرگوار آیا جایز است که انسان از جانب کسی دیگر بدون این که ذکر کند از جانب آن است ذبح کند؟

جواب: جایز است که کسی را برای ذبح وکیل کند اگر که آن وکیل کیفیت ذبح را بلد می‌باشد و افضل این است که ذبح برای کسی که می‌باشد آنجا حاضر باشد و افضل آن است که اگر بلد می‌باشد خودش با دستش ذبح کند و اگر از راستش ذبح می‌کند آن را به چپ بخواباند و اگر از چپش ذبح می‌کند آن را بر راست بخواباند و مقصود از این برای راحتی حیوان است لذا کسی که به چپ ذبح می‌کند حیوان راحت نیست مگر این که بر راست خوابانده شود سپس افضل این است که هنگام ذبح و بعد آن پایش را بر گردن حیوان بگذارد اما بهتر است که دست و پای حیوان بسته نشود زیرا این‌گونه راحت‌تر است و بهتر خون آن بیرون می‌آید چون که خون همراه حرکت بهتر بیرون می‌آید.

سوال کننده: آیا شرط است که ذکر شود از جانب فلانی است؟

جواب: این که ذکر شود از جانب فلانی است افضل است لذا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمودند: «هذا منك و لك عن محمد و آل محمد»[۲] : (این از تو و برای تو است از جانب محمد و آل محمد): و اگر ذکر نکرد نیت او کفایت می‌کند ولی این که ذکر کند افضل است، هنگام ذبح بگوید: بسم الله، الله اکبر، اللهم هذا منک و لک عن محمد یا عن فلان و فلان، اما این فعلی که بعضی از عوام انجام می‌دهند و شب عید به پیش حیوان می‌روند تا آن به اسم خود کنند و آن را از سر تا دم مسح می‌کنند و اسم خود را بر آن تکرار می‌کنند بدعت است و از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم اصلی ندارد.

سوال کننده: آیا وکیل کردن شخص غیر مسلمان در ذبح جایز است؟

جواب: در غیر از قربانی جایز است.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] رواه احمد (۳/۳۷۵) و ابو دا‌ود (۲۷۹۵) و ابن ماجه (۳۱۲۱).