(۴۰۲۸) سوال: آیا احاديثی از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در مورد تشویق به اعتکاف کردن در رمضان، روایت شده است؟ آیا شروط خاصی برای شخص معتکف وجود دارد؟

جواب:

بله؛ احادیثی از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نقل شده که دلالت بر تشویق به اعتکاف در رمضان دارد؛ الله جَلَّ‌جَلَالُهُ در قرآن به اعتکاف اشاره نموده و فرموده است: {وَلا تُبَاشِرُوهُنَّ وَأَنْتُمْ عَاكِفُونَ فِي الْمَسَاجِدِ} [البقرة: ۱۸۷] : (در حالی ‌که در مساجد معتکف هستید، با همسرانتان نزدیکی نکنید).

اعتکاف بدین معنا است که فرد برای بر پا داشتن طاعت و عبادت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در یک مسجد، بماند و از آن خارج نشود؛ مشغول به قرائت قرآن، ذکر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ ، نماز و… می‌شود. اعتکاف همانند عملکرد برخی افراد نیست که در مسجد می‌مانند و با دوستانشان به صحبت‌های بی‌فایده و چه بسا سخن‌های حرام مانند غیبت کردن مشغول می‌شوند.

اصل در اعتکاف این است که فرد از مردم کناره‌ بگیرد و در یکی از خانه‌های الله جَلَّ‌جَلَالُهُ به عبادت الله جَلَّ‌جَلَالُهُ بپردازد؛ البته ایرادی ندارد که با دوستان و خانواده‌اش صحبت کوتاهی داشته باشد و از اهدافی که به خاطرش معتکف شده، غافل نگردد. روایت شده است که: «أن النَّبِيّ صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم کان يعتكف العشر الأواخر من رمضان حتی توفّاه الله ثم اعتكف أزواجه من بعده»[۱] : (رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ده روز و شب آخر رمضان را اعتکاف می‌نمود تا این که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ او را از دنیا برد سپس همسرانش بعد از وی اعتکاف نمودند). این روایت، دليلی بر این است که سنت اعتکاف، باقی مانده و منسوخ نشده است.

از جمله مهم‌ترین شروط اعتکاف این است که فرد در مسجد بماند و جز در مواقع نیاز و ضرورت از آن خارج نشود؛ علما خروج معكتف از مسجد را سه نوع دانسته‌اند:

۱- بیرون رفتنی که بدون شرط، جایز است؛ این که فرد برای چیزی که ناچار است بیرون برود؛ مانند بیرون رفتن برای قضای حاجت در صورتی که سرویس بهداشتی در مسجد وجود نداشته باشد یا این که برای تهیه‌ی غذا و نوشیدنی بیرون برود اگر کسی را نداشته باشد که برایش غذا و نوشیدنی بیاورد.

۲- بیرون رفتنی که با شرط، جایز است؛ چنان که مثلا شرط کند که اگر خویشاوند نزدیکش وفات کرد، برای تشییع جنازه‌اش بیرون خواهد رفت، به عیادت بیماری خواهد رفت یا چنین چیزهای دیگری که به سوی آن می‌روند و از عبادت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است؛ چون این عبادت الله جَلَّ‌جَلَالُهُ می‌باشد و منافاتی با اعتکاف ندارد. رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به ضُباعه بنت زبير که بیمار بود و قصد رفتن به حج داشت، فرمود: «أهِلِّي بالحجِّ واشتَرِطِي أنَّ مَحِلِّي حيث تحبسني»[۲] : (نیت حج کن و تلبیه بگو و شرط کن که هر کجا که عاجز شوم از احرام، حلال شوم).

۳- خروج و بیرون رفتنی که جایز نیست، نه با شرط و نه بدون شرط؛ چنان که فرد برای کاری که با اعتکاف در تضاد است و منافات دارد از مسجد بیرون برود؛ مانند بیرون رفتن برای خرید و فروش، برای هم‌بستری با همسر و دیگر کارهایی که با اعتكاف، منافات دارد. خروج برای چنین مواردی جایز نیست، نه با شرط و نه بدون شرط.

۱- صحیح بخاری: كتاب الإعتکاف، باب الإعتکاف فی العشر الأواخر والإعتکاف فی المساجد کلها، شماره (۲۰۲۶). صحیح مسلم: كتاب الإعتکاف، باب اعتکاف العشر الأواخر من رمضان، شماره (۱۱۷۲).

۲- صحیح مسلم: كتاب الحج، باب جواز اشتراط المحرم التحلل بعذر المرض ونحوه، شماره (۱۲۰۸).