(۳۷۳۶) سوال: مقداری پول دارم که الحمدلله در سال نخست، زکاتش را دادم ولی درباره‌ی شروط پرداخت زکات که به چه کسی باید پرداخت شود، چیزی نمی‌دانستم. مادر و خواهرانی دارم که زکات را میان آنان تقسیم کردم. نظر به این که من و برادرم در این مبلغ که زکاتش را پرداخت کردیم، شریک بودیم. تقريبا پس از گذشت دو سال، سهم برادرم را به او دادم. تصادفی و ناگهانی از یکی از علما که دانا است در این باره پرسیدم و وی گفت: (جایز نیست که به مادرت زكات بدهی زیرا بنا بر شرع، تو از جمله کسانی هستی که باید به او رسیدگی کرده و مخارجش را تأمین کنی لذا باید آن زکات را دوباره بپردازی و به افراد مستحق بدهی). در این حالت، چه کاری باید انجام دهم؟ آیا زکاتی که به مادر و خواهرانم داده‌ام را دوباره بپردازم یا فقط زکاتی که به مادرم داده‌ام؟ یا زکاتم پذیرفته است؟

جواب:

زکاتی که به مادرت داده‌ای پذیرفته نیست زیرا پرداخت نفقه‌‌ی او بر تو واجب است. زکاتی که به خواهرانت داده‌ای، اگر نفقه‌ی آنان نیز بر تو واجب است، آن زکات پذیرفته نیست و باید به جای آن، زکات را بپردازی اما اگر مخارجشان بر تو واجب نیست و فقیر و نیازمند هستند، پرداخت زکات به آنان جایز است، رفع مسئولیت می‌کند و نیاز نیست به جای آن، زکات دیگری بپردازی؛ زیرا قاعده‌ی کلی این است: هر کس که پرداخت نفقه‌اش بر تو واجب است، نمی‌توانی زكاتت را به او بدهی مگر این که قرض و بدهی ‌وی که سببش نفقه‌‌ی واجب بر تو نبوده را بپردازی.