(۳۷۲۵) سوال: لطفا در مورد تأمین اجتماعی فتوا دهید که اگر مبلغی از آن، نزد گیرنده بماند و یک سال بر آن سپری شود، آیا زكات دارد یا خیر؟

جواب:

بله، اگر یک سال بر آن بگذرد و نزد گیرنده و مشتری باشد، زکاتش واجب است؛ اما دوست دارم به همین مناسبت هشدار دهم که کسانی که نیاز ندارند، نباید تأمین اجتماعی درخواست کنند زیرا تأمین اجتماعی فقط مخصوص افراد نیازمند است و همگانی نیست لذا مانند حقوق نیست که حکومت برای همه تعیین می‌کند بلکه برای رفع نیاز است لذا کسی که به آن احتیاجی ندارد، جایز نیست آن ‌را دریافت کند.

از سؤال چنین برداشت کردم که این شخص، نیازی ندارد و محتاج نیست زیرا آن مبلغ برای یک سال کامل، نزد وی مانده است که البته این بدین معنا است که وی به آن نیازی ندارد لذا جایز نیست که آن ‌را بگیرد. مسلمان باید به چیزی که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ برایش حلال کرده اکتفا کرده و از چیزهای حرام، دوری کند تا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ برایش برکت قرار دهد؛ زیرا در حديث صحيح از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت است که فرمود: «من أخذ المال بإشراف نفس لم يُبارك له فيه، وكان كالذي يأكل ولا يشبع »[۱] : (کسی که مال را از روی طمع وزیاده‌خواهی دریافت کند، برایش برکت قرار داده نمی‌شود و مانند کسی است که می‌خورد و سیر نمی‌شود).

سؤال: شیخ بزرگوار! کسانی که نیازمند نیستند و زکات می‌گیرند، از تأمین اجتماعی هم پول دریافت می‌کنند در حالی که نیازی به آن ندارند؛ این‌ها ‌را از بیت المال مسلمانان به شمار می‌آورند و می‌گویند: ما نیز از مسلمانان هستیم!.

جواب: این سخن، درست نیست و در حقیقت، جهل یا تظاهر به جهل و نادانی از سوی این افراد است. تأمین اجتماعي مخصوص نیازمندان است لذا کمیته‌ای‌ برای راستی‌آزمایی وجود دارد که تشخیص می‌دهد آیا فلانی مستحق است یا خیر؟ اگر این تسهیلات، بدون قید و شرط و برای همه بود، چنین کمیته‌ای برای تحقیق و بررسی قرار داده نمی‌شد.

۱- صحیح بخاری: كتاب الزكاة، باب الاستعفاف عن المسألة، رقم (١٤٠٣). صحیح مسلم: كتاب الزكاة باب بيان أن اليد العليا خير من اليد السفلى وأن اليد العليا هي المنفقة وأن السفلى هي الآخذة رقم (١٠٣٥).