(۳۵۵۳) سوال: مردی ثروتمند، سالیان طولانی زکاتش را ‌پرداخت نکرده اما اکنون توبه کرده است؛ چگونه زکات گذشته را بپردازد؟ آیا کفاره دارد؟

جواب:

زکات گذشته را می‌پردازد؛ بدین شکل که اموالش را زمانی که زکات بر وی واجب شده است، شمارش و محاسبه می‌کند سپس زکاتش را پرداخت می‌کند؛ زیرا این قرض و دینی بر عهده‌ی او است و فقط با پرداخت آن است که از مسئولیتش رهایی می‌یابد. اگر گفت این کار سخت است یا شاید در آن زمان، اموال خویش را شمارش نکرده باشد، می‌گوییم: بررسی کرده و با احتیاط عمل کن زیرا حتی اگر دو برابر زکات بپردازید، بهتر از آن است که حتی یک درهم از آن کم کنید چون اگر مقداری که می‌پردازید واجب و از زکات باشد، رفع مسئولیت می‌شوی و اگر واجب و از زکات نباشد، نفل محسوب می‌شود و چنان که در حدیث آمده است: «وكلُّ امرئ في ظِلِّ صدقتِه يومَ القيامة»[۱] : (هر شخصی در روز قیامت، زیر سایه‌ی صدقه‌ی خویش خواهد بود) اما اگر کم‌تر بپردازید، گناه‌کار شده و شامل این فرموده‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌شوید که می‌فرماید: {وَلا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَبْخَلُونَ بِمَا آتَاهُمْ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ هُوَ خَيْراً لَهُمْ بَلْ هُوَ شَرٌّ لَهُمْ سَيُطَوَّقُونَ مَا بَخِلُوا بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلِلَّهِ مِيرَاثُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ} [آل عمران: ۱۸۰] : (کسانی که در مالی که الله از فضل خویش به آنها بخشیده است، بخل می‌ورزند هرگز گمان نکنند که این برایشان خوب است؛ بلکه برایشان بد است؛ آنچه که در آن بخل ورزند در قیامت، زنجیر گردن آن‌ها می‌شود و میراث آسمان‌ها و زمین فقط برای الله است و الله به چیزی که انجام می‌دهید، آگاه است). رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نیز فرموده است: «مَن آتاه الله مالا فَلَم يُؤَدِّ زكاتَه مُثِّل له يومَ القيامة شُجاعاً أقرع له زبيبتان يأخذ بشِدقَيه فيقول أنا مالُكَ أنا كنزُكَ»[۲] : (کسی که الله به او مالی عطا نماید و زکاتش را پرداخت نکند، آن مال در روز قیامت به شکل ماری برایش نمایان می‌شود که سرش از سم زیاد سفید شده و دو برجستگی دارد، دو فکش را می‌گیرد و می‌گوید: من مال تو هستم! من گنجینه و اندوخته‌ی تو هستم). منظور از شُجاع، مار بزرگ است. منظور از اقرع نیز ماری است که به علت وجود سم زیاد در سرش، موهایش ریخته و دو غُدّه مانند کشمش دارد که پر از سم است. بنابراین کسانی که از پرداخت زکات، بخل و امتناع می‌ورزند، باید از چنین هشدارهایی دوری کنند و از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ تقوا و پرهیز نمایند که این اموال را بخشیده است تا از آن برای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ و افزایش خوبی‌ها و پاداش خودشان انفاق کنند).

۱- مسند احمد: (١٤٧/٤ ) رقم (۱۷۳۷۱). صحیح ابن حبان: (۱۰/۸، رقم ۳۳۱۰). معجم طبرانی: (۱۷/ ۲۸۰ ، رقم (۷۷). مستدرک حاكم: (٥٧٦/١ ، رقم ١٥١٧) حاکم گفته است: صحيح و بر شرط مسلم است. آلبانی نیز آن را صحیح دانسته است.

۲-تخریج آن گذشت.