(۳۵۰۰) سوال: در تعزیه گوینده چه می‌گوید و تعزیه شونده چگونه پاسخ می‌دهد؟

ابتدا لازم است بدانیم واژه‌ی تعزیه به معنای تقویت است. یعنی: تقویت شخص مصیبت دیده بر تحمل مصیبت و صبر در مقابل آن. بنابراین هر کس میتی داشته باشد اما در مقابل از دنیا رفتن وی احساس مصیبت نکند تعزیه گفته نمی‌شود. اصلاً چرا تعزیه گفته شود؟ همچنین هر کس میتی داشته باشد که در مقابل آن مصیبت دیده و اندوهگین شده تعزیه گفته می‌شود و فرقی ندارد از خویشاوندان، دوستان، هم‌کاران یا هم‌شهریانش باشد بلکه مهم این است که بدانیم این شخص در مقابل فراق این میت اندوهگین شده است که در این صورت به او تعزیه می‌گوییم.

تعزیه بدین معنا است که سخنی بگوییم که با آن تقویت شده و از آن برای صبر کردن در مقابل مصیبت کمک جوید. بهترین تعزیه همان است که از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وارد شده که به یکی از دخترانش در حالی که بچه‌اش در حال جان کندن بود فرمود: «إِنَّ لِلَّهِ مَا أَخَذَ ، وَلَهُ مَا أَعْطَى ، وَكُلٌّ عِنْدَهُ بِأَجَلٍ مُسَمًّى ، فَلْتَصْبِرْ وَ لْتَحْتَسِبْ»[۱]: (برای الله است هر آنچه می‌گیرد و هر آنچه عطا می‌کند و هر کسی نزد او اجل و سرآمدی معین دارد، پس حتماً صبر کن و و حتماً از الله متعال امید اجر داشته باش).

در این فرموده‌اش «إِنَّ لِلَّهِ مَا أَخَذَ ، وَلَهُ مَا أَعْطَى» : (برای الله است هر آنچه می‌گیرد و هر آنچه عطا می‌کند) بزرگ‌ترین تعزیه است. همچنین سپردن کار به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است زیرا هر آنچه بگیرد و هر آنچه ببخشد برای او است. مخلوقات نیز همگی تحت ملک الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ هستند پس چرا اندوهگین شویم که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ همان‌گونه که خواسته در ملکش تصرف نموده است؟

فرموده‌اش: «وَكُلٌّ عِنْدَهُ بِأَجَلٍ مُسَمًّى» : (هر کسی نزد او اجل و سرآمدی معین دارد) بدین معناست که عمر انسان چیزی با سرآمد معلوم است که تغییر نمی‌پذیرد لذا اندوه، غایبی را بر نمی‌گرداند و مرده‌ای را زنده نمی‌کند بلکه هر چیزی سرآمد مشخص و معینی دارد و هرگاه اجل فرا برسد لحظه‌ای تقدیم یا تأخیر در آن صورت نمی‌پذیرد.

فرموده‌اش: «فَلْتَصْبِرْ» : (پس حتماً صبر کن) یعنی در مقابل مصیبت.

فرموده‌اش: «وَلْتَحْتَسِبْ» : (حتماً امید داشته باش) یعنی: به اجر و ثواب آن نزد الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ .

این سخنان بزرگ، هرگاه بر قلب مصیبت‌دیده‌ای وارد شود آرامش گرفته و می‌گوید: اگر صبر کرده و امید به اجر داشته باشم در مقابل صبر و امیدم ثواب داده  می‌شوم. همچنین اگر به ملک بنگرم ملک و پادشاهی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است که همان‌گونه که خواسته در آن تصرف نموده است لذا قانع می‌شوم زیرا ملک او است و هر کاری بخواهد انجام می‌دهد. اگر بدانم که هر چیزی سر آمد معینی دارد خواهم دانست شخصی که از دنیا رفته است تقدیم یا تأخیر اجل وی امکان‌ناپذیر است بلکه ناگزیر باید همان که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ مقدر نموده رخ دهد. بدین صورت تسلّیِ خاطر یافته و اندوهش کم می‌شود. چه بسا اگر این دعا از سوی اشخاص متعددی تکرار شود اندوه به طور کلی از بین برود. بنابراین بهترین چیزی که با آن تعزیه داده می‌شود این سخن است: «إِنَّ لِلَّهِ مَا أَخَذَ ، وَلَهُ مَا أَعْطَى ، وَكُلٌّ عِنْدَهُ بِأَجَلٍ مُسَمًّى ، فَلْتَصْبِرْ وَ لْتَحْتَسِبْ» : (برای الله است هر آنچه می‌گیرد و هر آنچه عطا می‌کند و هر کسی نزد او اجل و سرآمدی معین دارد، پس حتماً صبر کن و و حتماً از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ امید اجر داشته باش).

همچنین اگر سخنان دیگری که مناسب باشد بگوید امیدوارم اشکالی نداشته باشد مثل این که بگوید: دنیا این‌گونه است و ما نیز همان جا که آنان رفته‌اند خواهیم رفت. هیچ کس جاودانه نبوده و الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ هیچ بشری را جاودانه قرار نداده است و سخنانی از این قبیل. هرچند که اگر بر آنچه وارد شده اکتفا کند بهتر است.

 کسی که تعزیه می‌شود نیز می‌گوید: الله به شما جزا و پاداش نیکو دهد، ما و شما را بر صبر کردن یاری دهد و چنین سخنانی که مناسب باشد.

۱[تخريج آن گذشت]