(۳۴۷۸) حکم زیارت قبور و اعمال رایج پس از نماز عید

(۳۴۷۸) سوال: روستایی از روستاهای بنی مالک حجاز در منطقه‌ی جیله وجود دارد و اهل این روستا عادتشان بر این است که بعد از اتمام نماز عید سعید قربان و عید فطر به سوی قبور خانواده و کسانی که از مسلمانان در این قبرها هستند می‌روند و فقط اهل این روستا این کار را انجام می‌دهند و این کار را به خاطر سلام نمودن بر آن‌ها انجام می‌دهند و در وسط راه به سوی الله گریه و زاری و دعا می‌کنند و از جمله زاری و دعای آن‌ها این است که می‌گویند: یا الله! یا الله! من، بنده‌ای ضعیف هستم که در پی آمرزش هستم تا اینکه: در حالی که ایستاده‌اند چهار تکبیر، چهار تکبیر می‌گویند اما بار سفر را نبسته‌اند. و هنگامی که در هشتاد متری، قبرستان را مشاهده نمودند، صداهای خود را با خشوع و ذلت بالا می‌آورند و می‌گویند: (لا اله الا الله) سپس یکی از قاریان جلو می‌آید در حالی که آن‌ها ایستاده‌اند سپس بر مردگان سلام می‌کند با آن لفظی که در سنت وارد شده است. لطفا حکم این زیارت و آنچه گفته و انجام داده می‌شود را بیان نمایید.

جواب:

می‌گوییم: زیارت قبور برای مردان شبانه روز و چه در ایام عید و غیر از آن مستحب است زیرا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به آن امر نموده است و در آن دو فایده‌ی بزرگ وجود دارد:

اول: یاد آوری آخرت.

دوم: دعا برای مردگان مومن و مسلمان.

و زمانی که این امر از عبادات است بر مومن لازم است که در آن پیروی کننده باشد و نه اینکه در آن پدید آورنده باشد. و چه در صورت و چه در زمانِ آن پیروی نماید و اینکه آن‌ها بعد از نماز هر عید را برای رفتن به قبرستان اختصاص می‌دهند از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وارد نشده است و وارد نشده که ایشان صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم زیارت قبور را خاص برای بعد از نماز عید قرار دهند. بنابراین خاص قراردادن آن به این روز یا رفتن به قبرستان در این روز از جمله بدعت‌هایی است که جایز نیست شخص آن را انجام دهد، هر چند که اصل بر این است که زیارت نمودن مشروع است اما خاص قراردادن آن به این روز و قرار دادن آن بعد از نماز بدعت است. لذا فعل آن‌ها از این جهت بدعت زمانی است.

اما روشی که با آن این زیارت را انجام می‌دهند نیز بدعت است زیرا آن‌ها همگی باهم می‌روند و این دعا را هنگامی که به قبرستان رسیدند می‌گویند و این ذکر را تکرار می‌کنند سپس قاری جلو می‌آید و می‌خواند و از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وارد نشده که ایشان به همراه اصحاب به صورت جمعی این کار را انجام داده باشند همانطور که آن‌ها در هنگام رسیدنشان به قبرستان و در مکان معین از این دعاها می‌گویند. لذا بر این برادران واجب است که از این کار دست بکشند و به سوی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ توبه کنند و به زیارت قبرستان هرگاه که فرصت برای آن‌‌ها پیش آمد و غفلت‌شان به نسبت آخر تشدید شد بروند تا اینکه بازگشت آن‌ها برایشان یادآوری شود و اینکه همانطور که کسانی که مرده‌اند یک روزی بر روی زمین زنده بودند آن‌ها نیز خواهند مرد. لذا لازم است در تمام عباداتشان از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم پیروی نمایند، زیرا اگر بگوییم هرگاه هرکس چیزی را نیک پنداشت به وسیله‌ی آن به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ تقرب جوید، ضابطه‌مند بودن دین از بین می‌رود و برای هر قومی دینی به وجود می‌آید چون گروه یک چیزی را نیک می‌پندارند و با آن الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را عبادت می‌نمایند و دیگران چیز دیگری را نیک می‌پندارند و با آن الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را عبادت می‌نمایند در این صورت امت متفرق شده و هر حزبی به آنچه نزدشان است خوشحالند لذا واجب است که به قرآن و سنت رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم برگشته شود و آنچه را که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و اصحابش انجام می‌دادند برای ما کافی است.

سؤال: به نسبت بدعت زمانی یعنی زیارت نمودن قبرستان در روز عید، شخص می‌گوید: در این روز که عید است مردم فارغ می‌شوند و خویشاوندان خود را به یاد می‌آورند و به ملاقات زندگان می‌روند، به همین دلیل مردگان را نیز در زیارت شریک می‌کنند؟

جواب: در رد این می‌گوییم: این طور نیست که همیشه به جز روز عید مشغول باشد بلکه روز جمعه و پنجشنبه نیز به ویژه برای کارمندان وقت فراغت است اما آنچه آن‌ها به زیارت قبور در روز عید وا می‌دارد، فراغت آن‌ها نیست بلکه این است که آن‌ها باور دارند رفتن به قبرستان در این روز به منزله‌ی ملاقات بین زندگان است، لذا برخی به برخی دیگر می‌گویند: آیا به ملاقات مردگانت رفتی؟ این چنین نزد آن‌ها مشهور است. آن‌ها باور دارند که برای زیارت در روز عید ویز خاصی وجود دارد و نه اینکه چون روز عید، روز فراغت است و فراغت در حقیقت با وقت خاصی همراه نیست و چه بسا برای انسان در غیر از روز عید فراغت حاصل شود اما در روز عید مشغول باشد.

تعداد بازدید: 20

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل من بلاد بني مالك بجيلة: سؤالي هو أن هناك أهل قرية من إحدى قرى بني مالك الحجاز بمنطقة بجيلة، وأهل تلك عادة دون غيرهم من أهل القرى والقبائل؛ وهي أنهم عقب القرية عندهم انتهائهم من صلاة المشهد في كل يوم عيد، سواء كان عيد الأضحى أو عيد الفطر، يذهبون إلى زيارة قبور أهليهم ومن في تلك المقبرة من أموات المسلمين، وذلك من أجل السلام عليهم، وفي أثناء الطريق يتضرعون إلى الله ويدعون، ومن جملة تضرعهم ودعائهم قولهم الله الله أنا يا الله عبد ضعيف يطلب الغفران إلى أن يقولوا: أربع تكابير أربع تكابير ، وهم واقفون، ولكنهم لم يشدوا الرحال، وعند مشاهدتهم المقبرة وعلى بعد حوالي ثمانين مترا تقريبا يرفعون أصواتهم في تذلل وخشوع بقول: لا إله إلا الله، ثم يتقدم أحد القراء وهم واقفون، ثم يُسَلَّم على الميتين بما ورد عنه صلى الله عليه وسلم: السلام عليكم إلى آخر الدعاء، فنريد أن تذكروا لنا حكم هذه الزيارة، وحكم ما يُقال فيها وما يُفعل.

فأجاب رحمه الله تعالى – : نقول: زيارة القبور مُسْتَحَبَّةٌ للرجال كلَّ وقت ليلا ونهارا، في أيام الأعياد وفي غيرها؛ لأن النبي صلى الله عليه وسلم أمر بها، وفيها فائدتان عظيمتان:

إحداهما : تَذَكَّر الآخرة.

والثانية: الدعاء لهؤلاء الأموات من المؤمنين والمسلمين.

وإذا كانت من العبادات فإنه يجب على المؤمن أن يكون فيها متبعا لا مبتدعا، متبعا في هيئتها وفي زمنها وتخصيص هؤلاء الخروج إلى المقبرة بما بعد صلاة العيدين ليس واردّا عن رسول الله صلى الله عليه وسلم، ولم يَردْ أنه صلى الله عليه وسلم يخص المقبرة بزيارة بعد صلاة العيد، وعلى هذا فتخصيصها بهذا اليوم، أو الذهاب إلى المقبرة في هذا اليوم يُعتبر من البدع التي لا يجوز للمرء أن يَتَقَيَّد بها، وإن كان الأصل أن الزيارة مشروعة، ولكن تخصيصها بهذا اليوم، أو جعلها بعد الصلاة، من البدع ففعلهم من هذه الجهة بدعة زمنية.

أما الطريقة التي يُؤَدُّون بها هذه الزيارة فهي من البدع أيضًا؛ لكونهم يذهبون ،مجتمعين ويقولون هذا الدعاء إذا أقبلوا على المقبرة، ويرددون ذلك الذكر، ثم يتقدم القارئ فيقرأ والنبي صلى الله عليه وسلم لم يرد عنه أنه يذهب هو وأصحابه مجتمعين، ولا أنهم يعملون كما يعمل هؤلاء من الدعاء بهذه الدعوات في مكانها المعين وقت إقبالهم إلى المقبرة، فالواجب على هؤلاء الإخوان أن ينتهوا عن هذا، وأن يتوبوا إلى الله، وأن يزوروا المقبرة كلما سنحت لهم الفرصة واشتدت بهم الغفلة عن الآخرة، حتى يتذكروا بها ما يصيرون إليه، كما صار إليه هؤلاء الأموات الذين كانوا من قبل أحياءً على ظهر الأرض، وأن يكونوا متبعين للرسول صلى الله عليه وسلم في جميع عباداته؛ لأننا لو قلنا إن كل من استحسن شيئًا تقرب به إلى الله لأصبح الدين غير منضبط، وأصبح لكل قوم دين؛ لأن هؤلاء يستحسنون كذا فيدينون الله به، وهؤلاء يستحسنون كذا فيدينون الله به، وحينئذ تتفرق الأمة شيعًا كل حزب بما لديهم فرحون، والواجب الرجوع إلى كتاب الله وإلى سنة رسوله صلى الله عليه وسلم، ويسعنا ما يسع رسول الله صلى الله عليه وسلم وأصحابه.

يقول السائل: بالنسبة للبدعة الزمنية وهي زيارة المقابر في يوم العيد، قد يقول قائل: إن هذا اليوم الذي هو يوم العيد يتفرغ الناس فيه من أعمالهم، ويتذكرون أقاربهم، ويزورون الأحياء، لذلك يُشْرِكُون الأموات في الزيارة؟

فأجاب رحمه الله تعالى: نقول ردًّا على هذا ليس الأوقات كلها مشغولة إلا يوم العيد، ففي يوم الجمعة وقت فراغ، وفي يوم الخميس وقت فراغ، خصوصًا للموظفين، ثم إن الحامل للناس على زيارة المقابر يوم العيد ليس هو الفراغ، وإنما الحامل أنهم يعتقدون أن الخروج إلى المقبرة في هذا اليوم بمنزلة التزاور بين الأحياء والمعايدة؛ ولهذا يقول بعضهم لبعض: هل ذهبت لتعايد أمواتك؟ هذا هو المعروف عندهم، فهم يعتقدون أن للزيارة يوم العيد بذاته خاصية، وليس لأنه يوم فراغ لهم، ثم إن الفراغ في الحقيقة ليس مقرونا بوقت معين فالفراغ قد يحصل للإنسان في غير يوم العيد، وقد ينشغل في يوم العيد.