(۳۱۳۲) سوال: مسجدی داریم که در آن نماز جمعه خوانده می‌‌شود اما در آن عاداتی دیدم که از نظرم خوب نیست از جمله: امام و جماعت مسجد با صدای بلند و به صورت جمعی  قبل از خطبه صلوات ابراهیمی را می‌‌خوانند؛ آیا این کار جایز است؟

جواب:

آیة الکرسی، تسبیح و لا اله الا الله را با صدای بلند و به صورت جمعی می‌‌خوانند و با فاتحه بر روح پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ختم می‌‌کنند؛ آن‌‌ها را نصیحت کردم و به آن‌‌ها گفتم: این کار جایز نیست امام مسجد به من گفت: سنت و مستحب است لذا از او درخواست دلیل کردم اما پاسخ نداد.

شیخ بزرگوار! امیدوارم جواب کافی و شافی و برای ما و آن‌‌ها توضیح دهید؛ با دانستن این که من الحمدلله مستقیم و به قرآن و سنت رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم پایبند هستم و از خرافات و اعتقادات باطل دور هستم.

جواب: این سؤال متضمن چند مسئله است:

اول: فرستادن صلوات ابراهیمی قبل از خطبه از جانب امام و کسانی که در مسجد هستند به صورت جمعی منظور از صلوات ابراهیمی: «اللهم صل على محمد و على آل محمد، كما صليت على إبراهيم و على آل إبراهيم، إنك حميد مجيد، اللهم بارك على محمد و على آل محمد، كما باركت على إبراهيم و على آل إبراهيم، إنك حميد مجيد»[۱]است و اگر کسی این صلوات را قبل از خطبه همان‌‌طور که سؤال کنند ذکر کرد به صورت جمعی با صدای بلند بخواند مرتکب بدعتی شده که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و اصحابش آن را انجام نداده‌‌اند و پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم برای هشدار امتش می‌‌فرماید: «إياكم و محدثات الأمور، فإن كل محدثة بدعة، و كل ضلالة في النار»[۲](شما را از امور نوظهور هشدار می‌‌دهم زیرا هر امر نوظهوری بدعت و هر گمراهی‌‌ای پاداشش جهنم است).

آن چه انجام دادن آن در مسجد قبل از آمدن امام مشروع است این است که شخص مشغول نماز، تلاوت قرآن و ذکر شود و هر شخصی خود به تنهایی انجام دهد نه به صورت جمعی.

در حق امام مشروع است هرگاه وارد مسجد شد ابتدا بر کسانی که در اطراف درب هستند سلام نموده سپس بر روی منبر بایستد و به سوی مردم روی آورده و بر همه سلام کند سپس تا اتمام اذان بنشیند سپس بلند شده و خطبه‌‌ی اولی را می‌‌خواند سپس می‌‌نشیند سپس خطبه‌‌ی دوم را می‌‌خواند و در نهایت پایین آمده و برای مردم نماز می‌‌خواند.

شایسته نیست امام قبل از دخول وقت خطبه و نماز به مسجد بیاید همان‌‌طور که برخی از مردمی که دوست دار خیر و مشتاق سبقت در عبادات هستند چنین کاری را انجام می‌‌دهند  زیرا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم این کار را انجام نداده و در روز جمعه زود به مسجد نیامده تا منتظر خطبه و نماز باشد و بهترین روش، روش محمد صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است و آن چه برای انسان شایسته است این است که در دنباله‌‌ رو روش پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم باشد.

اما جماعتی که منتظر امام هستند هر چقدر زودتر به مسجد بیایند بهتر است همان‌‌طور که از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت است که می‌‌فرماید: «من راح في الساعة الأولى فكأنما قرب بدنة، و من راح في الثانية فكأنما قرب بقرة، و من راح في الثالثة فكأنما قرب كبشا أقرن، و من راح في الرابعة فكأنما قرب دجاجة، و من راح في الخامسة فكأنما قرب بيضة»[۳]: (هر كسی در وقت اول به مسجد بیاید مانند این است که شتری را قربانی کرده و هر کس در وقت دوم بیاید مانند این است که گاوی را قربانی کرده و هر کس در وقت سوم بیاید مانند این است که گوسفند شاخ داری را قربانی کرده و هر کس در وقت چهارم بیاید مانند این است که مرغی را قربانی کرده  و هر کس در وقت پنجم بیاید مانند این است که تخم مرغی را قربانی کرده است).

مسئله‌‌ی دوم در این سؤال: خواندن سوره‌‌ی فاتحه، آیة الکرسی و ذکر بعد از نماز با صدای بلند و به صورت جمعی از جمله بدعت‌‌ها است آن چه از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و اصحاب مشهور است این است که آن‌‌ها بعد از نماز الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را با صدای بلند و هر یک به صورت فردی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را ذکر می‌‌کردند لذا بالا بردن صدا هنگام ذکر بعد از نماز جمعه یا دیگر نمازهای فرض سنت است همان‌‌طور که در صحیح بخاری از ابن عباس رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا روایت شده است که می‌‌گوید: «كان رفع الصوت بالذكر حين ينصرف الناس من المكتوبة على عهد النبي صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم »[۴]: (بالا بردن صدا هنگام ذکر بعد از نماز فرض در زمان پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بود).

اما خواندن برای سوره‌‌ی فاتحه چه به صورت جهری و چه به صورت سری حدیثی را سراغ ندارم و حدیث فقط برای خواندن آیة الکرسی، سوره‌‌های اخلاص، فلق و ناس وارد شده است.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] تخریج آن گذشت.

[۳] أخرجه البخاري: كتاب الجمعة، باب فضل الجمعة، شماره­ى(۸۸۱)، و مسلم: كتاب الجمعة، باب وجوب غسل الجمعة على كل بالغ من الرجال و باب الطيب و السواك يوم الجمعة، شماره­ى (۸۵۰).

[۴] تخریج آن گذشت.