(۳۰۸۵) سوال: شیخ بزرگوار! خطیب روز جمعه نزد ما در هنگام ذکر رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بسیار از لفظ “حبیب الله” استفاده می‌‌کند آیا اشکالی دارد؟

جواب:

بدون شک رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم حبیب الله است اما بهتر از حبیب الله این است که خلیل الله بگوییم زیرا خلّت بالاترین درجه‌‌ی محبت است هنگامی که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را به حبیب وصف می‌‌کنی او را از درجه‌‌ی خلّت به درجه‌‌ی محبت پایین آوردی لذا بهتر است خلیل الله بگوییم به دلیل فرموده‌‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «إن الله اتخذني خليلا كما اتخذ إبراهيم خليلا»[۱]: (الله مرا خلیل خود قرار داد همان‌‌طور که ابراهیم را خلیل خود قرار داد) و چیزی که دلالت می‌‌دهد صفت خلّت بالاتر از صف محبت است این است که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌‌فرماید: «لو كنت متخذا من أمتي خليلا لاتخذت أبابكر خليلا، و لكن أخوة الإسلام و مودته»[۲]: (اگر می‌‌خواستم از امت خود خلیل را برای خود قرار دهم ابوبکر را خلیل خود قرار می‌‌دادم اما اما برادری اسلام و مودت آن باقی است) با این وجود ابوبکر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ حبیب رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و محبوب‌‌ترین مردم نزد رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بود همچنین عایشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا ، زید بن حارثه و اسامة بن زید رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا نیز نزد رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم محبوب بودند و همه‌‌ی صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم نزد رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم محبوب بودند اما هیچ یک از آن‌‌ها را خلیل خود قرار نداد زیرا خلّت بالاترین درجه‌_‌ی محبت است و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم خواستند که خلّت ایشان برای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ باشد.

همچنین آن چه بر این قضیه دلالت می‌‌دهد این است محبت الله به نسبت مؤمنین عام است لذا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ مؤمنین، اهل تقوا، اهل قسط و عدل و صابرین را دوست دارد اما سراغ نداریم که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ   کسی غیر از محمد صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و ابراهیم عَلَيْهِ‌السَّلَام را خلیل خود قرار دهد.

بنابراین مشخص می‌‌شود کسانی که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را به حبیب الله وصف می‌‌کنند و خلّت را رها می‌‌کنند در آن‌‌ها نوعی کوتاهی وجود دارد و بهتر است که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را به جای حبیب الله به خلیل الله وصف کنند و معلوم است که اگر خلّت ثابت شود محبت از باب اولی ثابت می‌‌شود.

[۱] مسلم: كتاب المساجد و مواضع الصلاة، باب النهي عن  بناء المساجد على القبور، شماره­ى (۵۳۲).

[۲] بخاري: كتاب الصلاة، باب الخوخة و الممر في المسجد، شماره­ى (۴۶۶)، و مسلم: كتاب فضائل الصحابة، باب من فضائل أبي بكر الصديق رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ ، شماره­ى (۵۳۲).