(۲۹۷۲) آیا رخصت سفر از آستانه خانه شروع می‌شود؟

(۲۹۷۲) سوال: از شیخ بزرگوار طلب می‌‌کنم که کیفیت نماز مسافر را توضیح دهد زیرا برخی می‌‌گویند ابتدای نماز سفر از منزل شروع می‌‌شود لطفا توضیح دهید؟ بارک الله فیکم.

جواب:

برای مسافر نمازهای چهارگانه به دو رکعت قصر می‌‌شود همان‌‌طور که در صحیح بخاری و… از عایشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ آمده که می‌‌گوید: «أول ما فرضت الصلاة رکعتین، ثم هاجر النبی صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ، فزید فی صلاة الحضر و أقرت صلاة السفر»[۱](ابتدای فرض شدن نماز به صورت دو رکعت بود سپس پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم هجرت کرد لذا به نماز کسی که مقیم است دو رکعت اضافه شد و نماز مسافر بر حالت خود باقی ماند).

نمازهای ظهر، عصر و عشاء که چهار رکعت هستند در سفر به دو رکعت قصر می‌‌شوند و قصر نمودن و رخصت‌‌های سفر جایز نیست مگر در صورتی که انسان از شهرش خارج شود اما مادامی که در شهرش است مسافر نیست زیرا سفر با تصمیم گرفتن آن حاصل نمی‌‌شود مگر زمانی محقق شود و به سفر برود حتی اگر حرکت کند مادامی که در شهر است نماز را قصر نمی‌‌کند.

بدان که اگر مسافر به کسی که نمازش را کامل می‌‌خواند اقتدا کند بر تو واجب است که نماز را کامل بخواند و در این صورت برای او قصر نمودن جایز نیست زیرا نمازش به نماز امامش مرتبط است و از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت شده که می‌‌فرماید: «ما أدرکتم فصلوا، و ما فاتکم فأتموا»[۲](هر آنچه را درک نمودید بخوانید و آنچه از شما فوت شد را تکمیل کنید).

لذا کسی که همراه امامی که چهار رکعت نماز می‌‌خواند نماز بخواند اگر از ابتدای نماز همراه او بوده همراه امام سلام دهد و اگر از اثنای نماز همراه او بوده آنچه را درک نموده را می‌‌خواند و آنچه فوت شده را قضا می‌‌کند یعنی آنچه را همراه امامش درک نموده تکمیل می‌‌کند. از ابن عباس رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا پیرامون این مسأله سؤال شد که مسافر دو رکعت می‌‌خواند و اگر در سفر همراه امام (مقیم) نماز بخواند چهار رکعت می‌‌خواند؟ گفت: سنت این چنین است.

حتی اگر در نماز چهار رکعتی همراه امام دو رکعت را درک کند جایز نیست که همراه او سلام دهد بلکه بر او واجب است که نماز را کامل بخواند به دلیل حدیثی که به آن اشاره نمودیم.

بر عکس آن اگر امام مسافر باشد و دو رکعت بخواند کسانی که مقیم هستند و پشت سر او نماز می‌‌خوانند چها رکعت می‌‌خوانند زیرا این کاری است که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم هنگام فتح مکه انجام دادند، ایشان برای اهل مکه دو رکعت نماز می‌‌خواندند و اهل مکه چهار رکعت را تکمیل می‌‌کردند.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] تخریج آن گذشت.

تعداد بازدید: 19

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: أرجو من فضيلة الشيخ توضيح كيفية صلاة المسافر، حيث إن البعض يقول إن صلاة المسافر تبدأ عند الشروع بالسفر من البيت. أرجو توضيح هذا بارك الله فيكم؟

فأجاب رحمه الله تعالى صلاة المسافر الرباعية مقصورة إلى ركعتين كما في صحيح البخاري وغيره من حديث عائشة رضي الله عنها قالت: «أول ما فرضت الصلاة ركعتين، ثم هاجر النبي صلى الله عليه وسلم، فزيد في صلاة الحضر وأقرت صلاة السفر».

فالظهر والعصر والعشاء، هذه الصلوات الثلاث الرباعية تقصر في السفر إلى ركعتين ولا يحل القصر ولا الترخص برخصه إلا إذا خرج الإنسان من بلده، أما ما دام في بلده فإنه ليس بمسافر؛ لأن السفر لا يحصل إلا بتحققه دون العزم عليه، حتى لو ارتحل وركب فما دام في البلد فإنه لا يقصر الصلاة.

وليعلم أن المسافر إذا انتَمَّ بمن يتم الصلاة فإنه يجب عليه أن يتم، ولا يحل له القصر حينئذ؛ لأن صلاته ارتبطت بصلاة إمامه، وقد ثبت عن النبي صلى الله عليه وسلم أنه قال: «ما أَدْرَكْتُمْ فصلوا، وما فاتكم فَأَتِتُوا».

فالذي دخل مع إمام يصلي أربعًا، إن دخل معه في أول الصلاة سَلَّمَ معه، وإن دخل معه في أثناء الصلاة فإنه يصلي ما أدرك ويقضي ما فاته، أي: يتم على ما أدركه مع إمامه، وسُئِلَ ابن عباس رضي الله عنهما عن هذه المسألة: أن المسافر يصلي ركعتين، فإذا كان مع الإمام يعني في السفر صلى أربعًا؟ فقال: تلك هي السنة.

حتى لو أدرك مع الإمام ركعتين من الرباعية فإنه لا يجوز له أن يُسَلَّمَ معه، بل عليه أن يتم الصلاة؛ للحديث الذي أشرنا إليه.

وعكس ذلك إذا كان الإمام هو المسافر، فإذا كان الإمام هو المسافر فإنه يصلي ركعتين، ويتم المقيمون الذين يصلون وراءه أربعًا، فإن هذا هو فعل النبي صلى الله عليه وسلم حين فتح مكة: كان يصلي بأهل مكة ركعتين، ويتم أهل مكة أربعًا.