(۲۸۷۵) سوال: در یکی از مساجد امامی وجود دارد که به رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ، اولیاء و صالحین توسل می­جوید آیا برای ما جایز است که پشت سر او نماز بخوانیم؟

جواب:

توسل نمودن به رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم اگر توسل به محبتش و ایمان به او و تبعیت از او باشد اشکالی ندارد مثل اینکه شخص بگوید: بارالها! من به خاطر محبتم به نسبت رسولت از تو طلب می¬کنم که آنچه از خیرات دنیا و آخرت را دوست دارم روزی¬ام کنی. یار به خاطر ایمان به رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به این صورت که بگوید: بارالها! به خاطر اینکه به تو و رسولت ایمان دارم از تو طلب می¬کنم مرا بیامرزی و مثل این فرموده¬ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است: {رَّبَّنَا إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِلْإِيمَانِ أَنْ آمِنُوا بِرَبِّكُمْ فَآمَنَّا ۚ}[آل عمران: ۱۹۳](پروردگارا! ما شنیدیم که ندا دهنده¬ای به ایمان فرا می¬خو¬اند، که: به پروردگار خود ایمان بیاورید پس ایمان آوردیم) همچنین توسل به پیروی از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : بارالها! همان¬طور که به من نعمت پیروی لاز رسولت را دادی از تو طلب می¬کنم که به من نعمت نجات از جهنم و ورود بهشت را بدهی و شبیه آن.
اما توسل به خود رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم یا به مقامش بدعت است و برای انسان جایز نیست که به او توسل جوید زیرا توسل گرفتن وسیله است که به مقصد می¬رساند و ممکن نیست که به نسبت چیزی حکم کنیم که وسیله¬ای است که به مقصد می¬رساند مگر اینکه دلیلی از شریعت وجود داشته باشد در حالی که در شریعت دلیلی بر توسل به ذات پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم یا به مقامش وجود ندارد.
همان¬طور که توسل به رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به ذات یا مقامش اصلی در شریعت ندارد همچنین از جنبه¬ی عقلی نیز برای آن اصلی وجود ندارد زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم هیچ فایده¬ای به شخصی که به او توسل می¬کند نمی¬رساند همچنین مقامش نزد الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ فایده¬ای به شخص توسل کننده نمی¬رساند بلکه به رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم سود می¬رساند.
بنابراین انسان نه به پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و نه به مقامش توسل نمی¬کند بلکه به ایمان، محبت و اتباع از ایشان صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم توسل می¬کند.
به این مناسبت دوست دارم که بگویم توسل دو نوع است: نوعی جایز، نوعی مشروع و نوعی حرام است.
جایز بر چند نوع است:
اول: توسل جستن به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ با نام¬¬های الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ و از این نوع حدیث ابن مسعود رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ است: «أسألک اللهم بکل اسم هو لک، سمیت به نفسک، أو أنزلته فی کتابک، أو علمته أحدا من خلقک، أو استأثرت به فی علم الغیب عندک…» (بارالها! باتمام نام¬های که داری و خود را به آن نامیدی یا اینکه در کتابت آن را نازل کردی یا اینکه به یکی از بندگانت یاد دادی و یا در علم غیب نزد خود است از تو طلب می¬کنم …) تا پایان حدیث.
دوم: توسل به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ با صفاتش مثل: «اللهم بعلمک الغیب، و قدرتک علی الخلق، أحینی إذا علمت الحیاة خیرا لی، و توفنی إذا علمت الوفاة خیرا لی» (بارالها! با علم غیب و قدرتی که بر مخلوقات داری مرا زنده¬ نگه دارد مادامی که می¬دانی زندگانی برایم بهتر است و مرا بمیران مادامی که می¬دانی مرگ برایم بهتر است) لذا علم و قدرت از صفات الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است.
سوم: توسل جستن به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ به وسیله¬ی افعالش همان¬طور که در گفتار نمازگزار در تشهد وجود دارد: «اللهم صل علی محمد و علی آل محمد، کما صلیت علی إبراهیم و علی آل إبراهیم، إنک حمید مجید» (بارالها! بر محمد و آل محمد درود و صلوات بفرست همان¬طور که بر ابراهیم و آل ابراهیم درود و صلوات فرستادی، همانا تو بسیار ستوده و صاحب مجد و بزرگی هستی).
چهارم: توسل جستن به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ با ایمان به او، همان¬طور که در فرموده¬ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ آمده: {رَبَّنَا إِنَّنَا آمَنَّا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَقِنَا عَذَابَ النَّار}[آل عمران: ۱۶](پروردگارا! به راستی ما ایمان آورده¬ایم، پس گناهان ما را بیامرز، و ما را از عذاب آتش نگاه دار).
پنجم: توسل جستن به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ با طاعت و عبادتش، همان¬طور که در داستان سه نفر از یاران غار که به غار پناه بردند آمده است لذا صخره¬ای از کوه جلوی وردی غار را گرفت و مانع خروج آن¬ها شد لذا هر یک از آن¬ها با اعمال نیکش به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ توسل جست و الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ برای آن¬ها گشایش حاصل نمود.
ششم: توسل جستن به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ با حالت دعا کننده، همان¬طور که در فرموده¬ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ آمده: {رَبِّ إِنِّي لِمَا أَنزَلْتَ إِلَيَّ مِنْ خَيْرٍ فَقِيرٌ}[قصص: ۲۴](پروردگارا! من هرخیری که بر من بفرستی نیازمند هستم) همچنین در گفتار ایوب: {وَأَيُّوبَ إِذْ نَادَى رَبَّهُ أَنِّي مَسَّنِيَ الضُّرُّ وَأَنتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ }[انبیاء: ۸۳](و (ای پیامبر!) ایوب را (به یاد آور) هنگامی که پروردگارش را ندا داد: رنج و بیماری به من رسیده است و تو مهربانترین مهربانانی) همچنین از این باب دعایی است که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به ابوبکر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ زمانی که گفت: به من دعایی یاد بده که در نمازم با آن دعا کنم؟ فرمود: بگو: «اللهم إنی ظلمت نفسی ظلما کثیرا، ولا یغفر الذنوب إلا أنت، فاغفرلی مغفرة من عندک وارحمنی، إنک أنت الغفور الرحیم» (بارالها! به نفسم بسیار ظلم نموده و گناهان را جز تو کسی نمی¬بخشد، لذا از با آمرزشت مرا ببخش و به من رحم کن، همانا تو بسیار آمرزنده و بسیار مهربانی) همه¬ی این¬ها توسل جستن جایز است.
اما توسل ممنوع: توسل جستن به الله به آنچه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ به آن راضی نیست مانند توسل جستن مشرکین به وسیله¬ی بت¬هایشان به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ زمانی که گفتند: {مَا نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَا إِلَى اللَّهِ زُلْفَىٰ}[](ما آن¬ها را جز به خاطر اینکه ما را به الله نزدیک کنند عبادت نمی¬کنیم) همچنین توسل جستن به غیر از آنچه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ آن را سببی برای رسیدن به مقصود قرار داده باشد همچنین همان¬طور که قبلا گفتیم توسل جستن به مقام یا ذات پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم .
حال که آشکار گشت توسل جستن به ذات پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ممنوع است لذا توسل جستن به کسی که پایین¬تر از او است از باب اولی ممنوع است مانند اینکه شخص به صالحین، اولیا و شبیه این¬ها توسل بجوید.
اما توسل جستن به دعای شخص زنده اشکالی ندارد مثل اینکه شخص به دیگری که امید به اجابت دعایش دارد بگوید: ای فلانی! برایم نزد الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ این دعا و آن دعا کن.
از این جمله توسل شخصی است که به سوی پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آمد و به او خبر داد که به خاطر تأخیر باران ضرر نموده¬اند و از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم درخواست نمود که دعای باران نماید لذا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نیز دعا نمود.
اما توسل جستن به اولیا بعد از مرگشان نوعی شرک است و اگر اعتقاد فعل در آن¬ها داشته باشد شرک اکبر است.