(۲۸۴۵) شروط امامت چیست؟

(۲۸۴۵) سوال: شروط امام چیست؟ آیا برای من جایز است که امام نمازگزاران شوم؟ با دانستن اینکه آنها خواندن و نوشتن را بلد نیستند و معمولا امام آنها درس نخوانده است و من در کلاس اول دبیرستان درس میخوانم؛ آیا واجب است که امام متأهل باشد؟ آیا برای کم سن وسالی مثل من شایسته است که اذان بگوید زمانی که کسی نباشد که اذان را خوب بلد باشد؟

جواب:

امام مادامی که حفظ او بیشتر و در دین الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ فقیهتر باشد به نسبت دیگران برای امامت اولویت دارد به دلیل فرمودهی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «یؤم القوم أقرؤهم لکتاب الله، فأن کانوا فی القراءة سواء فأعلمهم بالسنة، فإن کانوا فی السنة سواء فأقدمهم هجرة، فإن کانوا فی الهجرة سواء فأقدمهم سلما» أو «سناً»(کسی برای مردم امامت دهد که بیش از دیگران قرآن را حفظ باشد و اگر در حفظ قرآن یکسان بودند هر یک از آنها که به سنت آگاهتر بودند امام شود و اگر در دانش سنت مساوی بودند کسی که زودتر هجرت نموده امامت نماید و اگر در هجرت برابر بودند کسی که زودتر اسلام آورده یا سن او بیشتر است امامت دهد) مگر اینکه انسان در مسجدی باشد که امام ثابت دارد در این صورت امام ثابت به نسبت دیگری به امامت مستحقتر است به دلیل فرمودهی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «لا یؤمن الرجل الرجل فی سلطانه»[۱](هیچ کس در محدودهی تحت اختیار شخصی دیگر برای او امامت نکند).

هر چه امام تقوایش به نسبت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بیشتر باشد نماز پشت سر او بهتر است و اهل علم رَحِمَهُمُ‌الله اختلاف نموده که آیا در امامت عدالت شرط است؟ یعنی اینکه واجبات را انجام داده و از محرمات پرهیز نماید طوری که مرتکب گناه کبیره نشود و بر گناه صغیره پافشاری نکند و و شخص عادل بدون شک بهتر، کاملتر از کسی است که عدالت ندارد ولی اینکه آیا عدالت شرط است طوری که نماز پشت سر انسان فاسق درست نیست در آن مشکلی وجود دارد.

قول راجح در این مسأله این است که نماز پشت سر انسان فاسق درست است اما شایسته است که با وجود فسقش به عنوان امام مسلمانان قرار داده نشود و اینکه تو امام قوم خود میشوی هنگامی که امام وجود ندارد و چون بیشتر قرآن حفظ هستی در حالی که آنها درس نخوانده هستند و خواندن و نوشتن بلد نیستند؛ عملی است که بر آن از تو تشکر میشود و إن شاء الله با وجود حسن نیت و قصد به خاطر این کار پاداش داده میشوی.

همچنین اشکالی ندارد در غیاب مؤذن اذان بگویی در حالی که تو را در هنگام غیاب چانشین قرار داده است حتی اگر فرض شود که تو کودک باشی که بالغ نشدهای اذان و امامت تو صحیح است زیرا همانطور که در صحیح بخاری ثابت است که عمرو بن سلمة الجرمی امام قومش شده در حالی که شش سال داشت و این اشاره دارد بر اینکه برای امام شرط نیست که بالغ باشد بلکه هرگاه حفظش به نسبت بقیه بیشتر باشد برای امام شدن اولویت دارد هر چند که او کوچک باشد و بقیه بالغ باشند و در این مسأله به دلیل حدیثی که ذکر نمودیم فرقی بین نماز فرض و سنت نیست.

[۱] تخریج آن گذشت.

تعداد بازدید: 23

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: ما هي شروط الإمام؟ وهل يجوز لي أن أكون إماما للمصلين؟ مع العلم بأنهم لا يعرفون القراءة والكتابة، وإمامهم المعتاد في كثير من الأحيان أمي، وأنا متعلم وأدرس في الصف الأول الثانوي. وهل يجب أن يكون الإمام متزوجا؟ وهل يحق للصبي مثلي أن يرفع الأذان إذا لم يكن هناك من يُنقنه جيدًا؟

فأجاب – رحمه الله تعالى-: الإمام كلما كان أقرأ لكتاب الله وأفقه في دين الله كان أولى من غيره ؛ لقول النبي صلى الله عليه وسلم: «يوم القوم أقرؤهم لكتاب الله، فإن كانوا في القراءة سواء فأعلمهم بالسُّنَّة، فإن كانوا في السُّنَّة سواء فأقدمهم هجرة، فإن كانوا في الهجرة سواء فأقدمهم سلمها»، أو قال: «سِنا»، إلا إذا كان الإنسان في مسجد له إمام ،راتب، فإن الإمام الراتب أحق من غيره؛ لقول النبي صلى الله عليه وسلم: «لا يَؤُمَّنَ الرجلُ الرجل في سلطانه» .

وكلما كان الإمام أتقى الله عز وجل كانت الصلاة خلفه أولى واختلف أهل العلم – رحمهم الله – : هل يشترط في الإمام أن يكون عدلا، أي: قائما بالواجبات مُجتنبا للمحرمات، بحيث لا يفعل كبيرة ولا يُصِرُّ على صغيرة، والعدل بلا ريب أفضل من غيره ،وأكمل وأولى، ولكن كون العدالة شرطًا بحيث لا تصح الصلاة خلف الفاسق فيه نظر.

والقول الراجح في هذه المسألة أن الصلاة تصح خَلْفَ الفاسق، لكن ينبغي أَلَّا يُوَلَّى إمامًا على المسلمين مع فسقه، وكونك تؤم قومك إذا غاب الإمام لأنك أقرؤهم وهم أميون لا يعرفون شيئًا من الكتابة والقراءة عمل تشكر عليه، وتؤجر عليه إن شاء الله تعالى، مع حسن النية والقصد.

ولا حرج عليك أن تؤذن إذا غاب المؤذن وقد أنابك عنه في حال غيابه، حتى لو فرض أنك صغير لم تبلغ فإن أذانك صحيح، وإمامتك صحيحة أيضًا؛ لأن عمرو بن سلمة الجرمي أم قومه وله ست أو سبع سنين، كما ثبت ذلك في صحيح البخاري، وهذه إشارة إلى أنه لا يشترط في الإمام أن يكون بالغا، بل متى كان أقرأ القوم فهو أولى بالإمامة، وإن كان صغيرًا وهم بالغون، ولا فرق في ذلك بين الفرض والنفل؛ للحديث الذي أشرنا إليه.