(۲۷۱۴) سوال: آیا خواندن نماز سنت وضو در وقت نهی قبل از مغرب جایز است؟

جواب:

این مبنا بر قول به جایز بودن سنت‌‌های دارای اسباب در وقت نهی است و علما رَحِمَهُمُ‌الله در این قضیه اختلاف نظر دارند، یعنی: اگر سبب سنت در وقت نهی یافت شود، آیا آن را می‌‌خواند یا خیر؟ گروهی می‌‌گویند: آن را می‌‌خواند و گروهی می‌‌گویند: جز چیزهایی که در سنت آمده نمی‌‌خواند و گروهی می‌‌گویند: به طور عموم می‌‌خواند، یعنی: سنت‌‌های دارای اسباب را می‌‌خواند، به عنوان مثال: شخصی بعد از نماز عصر وضو گرفت، برخی از علما می‌‌گویند: سنت وضو را نمی‌‌خواند و برخی می‌‌گویند: سنت وضو را نمی‌‌خواند و برخی می‌‌گویند: سنت وضو را نمی‌‌خواند، چون به ذات آن وارد نشده است.

قول درست این است: آن را می‌‌خواند و ضابطه‌‌ی آن: اگر نماز سنت که دارای سبب بود، آن را هنگام وجود سبب آن یعنی در هر وقتی بعد از نماز عصر یا صبح یا هنگام زوال خورشید و… می‌‌خواند و اگر دارای سبب نبود آن را نمی‌‌خواند.

بنابراین هرگاه انسان بعد از نماز عصر یا بعد از نماز صبح یا بعد از زوال خورشید وارد مسجد شد، نمی‌‌نشیند تا اینکه دو رکعت بخواند و اگر یعد از نماز عصر خورشیدگرفتگی رخ داد، نماز کسوف را می‌‌خواند و اگر استخاره‌‌ی فوری برایش پیش آمده که نمی‌‌تواند تا از بین رفتن وقت نهی به تاخیر بیندازد، آن را در وقت نهی بخواند و هرگاه وضو گرفت سنت وضو را در هر وقتی بخواند، اگر وارد مسجد شد و قبلا نماز خوانده بود، در هر وقتی که باشد با آن‌‌ها نماز می‌‌خواند و به همین منوال پیش می‌‌رود.

این قول راجح از اقوال اهل علم بنابر دلالت سنت است و یکی از دو روایت از امام احمد رَحِمَهُ‌الله و ترجیح شیخ الاسلام ابن تیمیه رَحِمَهُ‌الله است. [۱]

باقی ماند که گفته شود: مردم در اتنتظار نماز جمعه هستند، شخص زود به مسجد می‌‌آید و هر قدر که خواست نماز می‌‌خواند، سپس قرآن می‌‌خواند و هنگام نزدیک شدن زوال نماز می‌‌خواند، آیا جایز است؟ می‌‌گوییم: جایز نیست، زیرا کمی قبل از زوال حدود ده دقیقه وقت نهی است، از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در حدیث عقبة بن عامر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ روایت شده که نمازی در این وقت وجود ندارد. [۲] لذا از نماز در این وقت نهی می‌‌شود و این شخص که زود به نماز جمعه آمده و هر اندازه که خواسته نماز خوانده و نشسته و قرآن خوانده؛ سببی وجود ندارد که هنگام زوال نیز بلند شود و نماز بخواند.

و قول به اینکه نماز جمعه در هنگام زوال وقت نهیی ندارد، دلیل آن ضعیف است و به آن اعتماد نمی‌‌شود و این دلیل عموم دلیل‌‌هایی که بر نهی از نماز هنگام زوال وارد شده، را تخصیص نمی‌‌دهد.

بنابراین به این افراد گفته می‌‌شود: در هنگام زوال خورشید روز جمعه نماز نخوانید، اما اگر انسان از هنگامی که وارد شد نماز خواند، مثل اینکه زود به مسجد آمد و هرچقدر که خواست تا آمدن امام نماز خواند، محل نظر است که برخی از علما می‌‌گویند: اشکالی ندارد، زیرا صحابه تا آمدن رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم برای نماز جمعه سنت می‌‌خواندند و برخی می‌‌گویند: به نهیی که از نماز در این وقت وارد شده عمل می‌‌شود و رخصت داده نمی‌‌شود مگر در نمازهایی که دارای سبب باشند و این قول به احتیاط نزدیک‌‌تر و بهتر است.

به طور خلاصه کسانی که روز جمعه در مسجد هستند و هنگام نزدیک شدن زوال بلند شده و سنت می‌‌خوانند، آن‌‌ها را آگاه نموده که از این کار نهی شده است.

[۱] الفتاوی الکبری (۲/۲۶۵)، و مجموع الفتاوی (۲۳/۱۹۳).

[۲] مسلم: کتاب صلاة المسافرین، باب الأوقات التی نهی عن الصلاة فیها، شماره­ی (۸۳۱).