(۲۵۶۱) سوال: در سوره‌‌ی اسراء، أعوذ بالله من الشیطان الرجیم: {وَمِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَّكَ عَسَىٰ أَن يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَّحْمُودًا }[اسراء: ۷۹](و پاسی از شب را (از خواب) بر خیز و با آن (= قرآن) نماز بخوان، که برای تو افزون (بر دیگران) است، امید است پروردگارت تو را به مقامی پسندیده برانگیزد. )  می‌‌گوید: نماز تهجد و نافله چند رکعت است؟

جواب:

تهجد همان قیام اللیل است و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم چه در رمضان و چه در غیر رمضان بیش از یازده رکعت نمی‌‌خواند و گاهی اوقات سیزده رکعت می‌‌خواند، این تعدادی است که شایسته است انسان بر آن اکتفا نماید، اما با طولانی نمودن قراءت در رکوع و سجود، زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم قراءت در نماز شب را طولانی می‌‌نمود، همانطور که در حذیفه و حدیث عبدالله بن مسعود رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا آمده است، حذیفه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ می‌‌گوید: “شبی همراه پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نماز خواند  و در آن سوره‌‌های بقره، سپس نساء و سپس آل عمران را خواندند. “[۱] همچنین ابن مسعود رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ همراه ایشان نماز خواند و ایشان قیام را طولانی نمودند تا جاییکه که عبدالله بن مسعود رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ گفت: “قصد امر بدی را نمودم، گفتند: چه امری‌ای ابو عبدالرحمن؟ گفت: قصد نمودم بنشینم و ایشان را رها کنم. “[۲] لذا این دلالت می‌‌دهد بر اینکه پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نماز شب را طولانی می‌‌نمودند و این بهتر و سنت است، اما اگر بر انسان دشوار است که طولانی نماید هرطور که می‌‌خواهد نماز بخواند.

اما نافله، تهجد از جمله نماز نافله است، زیرا در اصل نفل به معنای زیادت است و سنتی در عبادات از جمله: نماز، روزه، صدقه و حج نافله محسوب می‌‌شود، زیرا اضافه بر آنچه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بر بنده فرض کرده است.

و بدان که فرایض در روز قیامت به وسیله‌‌ی سنت‌‌ها تکمیل می‌‌گردد، نمازهای فرض به وسیله‌‌ی نمازهای سنت تکمیل می‌‌شوند، زکات به وسیله‌‌ی صدقه‌‌ تکمیل می‌‌شود، روزه‌‌ی رمضان به وسیله‌‌ی روزه‌‌های سنت تکمیل می‌‌گردد، و حج واجب به وسیله‌‌ی حج سنت تکمیل می‌‌گردد، زیرا در آنچه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ از عبادات بر انسان واجب نموده ناگریز نقص وارد می‌‌شود، لذا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ این نوافل را از روی رحمت و احسان بر بندگانش قرار داده است. و الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ دارای فضل عظیم است.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] بخاری: کتاب التهجد، باب طول القیام فی صلاة اللیلف شماره­ی (۱۱۳۵)، و مسلم: کتاب صلاة المسافرین و قصرها، باب استحباب تطویل القراءة فی صلاة اللیل، شماره­ی (۷۷۳).