(۲۴۵۸) سوال: أحسن الله إلیکم شیخ بزرگوار، حکم نماز در حالتی که امام تشهد اول را در نماز چهار رکعتی فراموش کند چیست؟ بعد از آن که برای رکعت سوم ایستاد، نماز‌گزاران امام را متوجه ساخته، بعد از ایستادن برای تشهد می‌نشیند؟

جواب:

برای امام و مأموم هنگامی که تشهد اول را فراموش کرد و ایستاد جایز نیست که بشیند همانطور که در حدیث مغیره بن شعبه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آمده است[۱] بلکه نمازش را ادامه می‌دهد و قبل از سلام سجده‌ی سهو را به جا می‌آورد چون از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت است: «أن النبي صلى بهم صلاة الظهر فقام من ركعتين و لم يجلس – يعني: لم يجلس في التشهد الأول- فلما قضى الصلاة و انتظر الناس تسليمه سجد سجدتين ثم سلم»[۲]: (رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم با ایشان نماز ظهر می‌خواند که از رکعت بلند شد و ننشست (یعنی برای تشهد اول ننشست) هنگامی که نماز را تمام کرد و مردم منتظر سلام نمازش بودند دو سجده کرد سپس سلام داد(.

بنابراین کسی که تشهد اول را ترک کرد و کاملا ایستاد بر آن حرام است که برگردد حال چه قرائت کرده باشد یا قرائت نکرده باشد ولی قبل از سلام سجده‌ی سهو می‌کند به خاطر این که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم این‌گونه انجام داده است اگر قبل از این که بلند شود به یاد آورد واجب است که برگردد تا تشهد را بخواند سپس نمازش را کامل می‌کند اما اگر تشهد آخر را ترک کرد و تشهد آخر رکن است و باید آن را انجام دهد لذا اگر فراموش کرد و بعد از سجده سلام داد به او می‌گوییم: به نمازت برگرد و تشهد را بخوان و سلام بده سپس سجده‌ی سهو را بعد از سلام به جا آور.

[۱] رواه احمد (۴/۲۵۳) و ابن ماجه (۱۲۰۸) و هو حدیث: «إِذَا قَامَ أَحَدُكُمْ مِنَ الرَّكْعَتَيْنِ فَلَمْ يَسْتَتِمَّ قَائِمًا فَلْيَجْلِسْ، فَإِذَا اسْتَتَمَّ قَائِمًا فَلَا يَجْلِسْ، وَيَسْجُدْ سَجْدَتَيِ السَّهْوِ»: (اگر یکی از شما بعد از دو رکعت بلند شد (یعنی برای تشهد ننشست) اما کامل نایستاد پس بشیند اما اگر کاملا ایستاد دیگر نشیند و دو سجده‌ی را به جا آورد).

[۲] تخریج آن گذشت.