(۲۴۰۱) سوال: حکم عجله کردن در خروج از مسجد بعد از نماز چیست و عبور از وسط نماز‌گزاران در صف‌های آخر؟

جواب:

هنگامی که کسی نمازش پایان یافت دیگر آن مکان برای کسی نیست و کسی که بلند می‌شود و در حالی که در راه است ذکر می‌کند و در این اشکالی نیست زیر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {فَإِذَا قَضَیۡتُمُ ٱلصَّلَوٰةَ فَٱذۡكُرُوا۟ ٱللَّهَ قِیَـٰمࣰا وَقُعُودࣰا وَعَلَىٰ جُنُوبِكُمۡۚ} [سوره النساء: ۱۰۳] (پس چون نماز را به پایان رساندید، الله را ایستاده، و نشسته و بر پهلوی خویش (خوابیده) یاد کنید): یعنی در هر حالی که بودید و کسانی از مردم که سریع بلند می‌شوند و می‌روند که در عهد رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نیز بوده‌اند همانطور که در حدیث ابوهریره رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ در قصه‌ی سهو رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آمده است هنگامی که بعد از دو رکعت سلام نماز را داد، در آنجا گفت: «و خرج سرعان الناس من المسجد»[۱]: (و مردمی که شتاب داشتند از مسجد خارج شدند): و مثل این اشکالی ندارد و اذیتی که از رد شدن مردم حاصل می‌شود مقصود نیست و در صف‌های آخر مجال بلند شدن برایشان وجود دارد اما شکی نیست که از فروتنی و اخلاق نیک این است هنگامی که زود بلند شدی با آرامش و اجازه گرفتن از میان مردمی در صف‌ها نشسته‌اند و تسبیح می‌کنند رد شوی و آنها را اذیت نکنی و اولی‌تر آن است که در مکان خود بمانی و تسبیح بگویی مادامی که نیازی مانند فشار دست‌شویی رفتن و غیره نباشد که در این صورت معذور می‌باشی.

[۱] رواه البخاری (۱۲۲۹) و مسلم (۵۷۳).