(۲۳۲۱) سوال: : دلیل خواندن آیه الکرسی بعد از هر نماز فرض چیست؟ و همچنین دلیل خواندن دعا بعد از هر نماز فرض چه می‌باشد؟

جواب:

اما اولی: حدیثی از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم روایت شده است که می‌فرماید: «من قرأ آية الكرسي دبر كل صلاة لم يمنعه من دخول الجنة إلا الموت»[۱] ( کسی که بعد از هر نماز آیه الکرسی را بخواند چیزی او را از وارد شدن به بهشت منع نمی‌کند مگر مرگ) و علما در صحت این حدیث اختلاف کرده‌اند بعضی گفته‌اند: ضعیف است و برخی دیگر گفته‌اند: حسن است و کسانی که گفته‌اند ضعیف است اما این از فضائل اعمال می‌باشد و عمل به حدیث ضعیف در فضائل اعمال را جایز دانسته‌اند و اما کسانی که حسن دانسته‌اند پس حدیث حسن از احادیث مقبول می‌باشد که به آن عمل می‌شود مخصوصا که در چنین موضعی باشد پس کسی که بعد از هر نماز آیة الکرسی را بخواند امید که به او خیر  برسد.

و اما دعای پشت از نمازها: مراد از پشت نمازها در حدیثی که از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وارد شده است و از او سوال شده که چه دعایی که اجابت نزدیک‌تر است؟ فرمود: «جَوْفَ اللَّيْلِ الْآخِرَ، وَدُبُرَ الصَّلَوَاتِ الْمَكْتُوبَاتِ»[۲] (در دلِ نيمه ی پايانيِ شب و دعا در پايان نمازهای فرض) و مراد از پشت‌ نمازها اواخر نماز است و مراد بعد از نماز نیست زیرا پشت چیزی جزئش می‌باشد همانطور که پشت حیوان قسمت پشتی آن است.

و ممکن است مراد از پشت (کلمه دبر در حدیث) بعد از عمل باشد پس در قول مثل این: «تُسَبِّحُونَ، وَتُكَبِّرُونَ، وَتَحْمَدُونَ دُبُرَ كُلِّ صَلَاةٍ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ مَرَّةً»[۳] (بعد از نماز سی و سه بار تسبیح و تکبیر و تحمید می‌گویند) مراد از پشت (دبر) نماز، بعد از آن می‌باشد به دلیل قول الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ که می‌فرماید: {فَإِذَا قَضَیۡتُمُ ٱلصَّلَوٰةَ فَٱذۡكُرُوا۟ ٱللَّهَ قِیَـٰمࣰا وَقُعُودࣰا وَعَلَىٰ جُنُوبِكُمۡۚ} [سوره النساء: ۱۰۳] (پس چون نماز را به پایان رساندید، الله را ایستاده، و نشسته و بر پهلوی خویش (خوابیده) یاد کنید).

و اما هنگامی که دلیلی نباشد که مراد از پشت (دبر) بعد ا عبادت است مخصوصا دبر نماز، مراد آخر آن است زیرا که آنجا محل دعا است و در حدیث ابن مسعود در تشهد رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌فرماید: «ثُمَّ لْيَتَخَيَّرْ مِنَ الدُّعَاءِ»[۴] (سپس هر دعایی که دارد را از الله درخواست کند) پس رسول الله دعا را آخر تشهد قرار داد.

و همانطور که دعا کردن در آخر نماز مقتضای دلیل است همچنین مقتضای عقل نیز می‌باشد پس این که تو در نمازت قبل از این که از مناجات الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ منصرف شوی دعا کنی اولی به نسبت بعد از این که از نماز انصراف دادی اما آنچه دلیل بر آن دلالت می‌دهد از آن تبعیت می‌شود و برای همین از چیز‌های مشروع بعد از سلام دادن این است که بگویی: «أستغفر الله، أستغفر الله، أستغفر» (از الله طلب آمرزش می‌کنم، از الله طلب آمرزش می‌کنم، از الله طلب آمرزش می‌کنم) یعنی سه استغفر الله بگویی و این شکی نیست که این از دعاست ولی در سنت وارد شده است و آنچه در سنت وارد شده است قطعا ثابت می‌باشد.

[۱] رواه نسائی (۳۰/۶) و الطبرانی فی المعجم الکبیر (۱۱۴/۸).

[۲] رواه ترمذی (۳۴۹۹).

[۳] رواه البخاری (۶۳۲۹) و مسلم (۵۹۵).

[۴] تخریج آن گذشت.