(۲۲۸۱) سوال: ما را راهنمایی کنید که چگونه بر رسول الله صلوات فرستیم؟ و در همه‌ی امور بدعت انتشار یافته و می‌ترسیم که در صلوات فرستادنمان بر ایشان نیز دچار بدعت شویم، آیا صلوات به این عبارت صحیح است: اللهم صل علی محمد و علی آله و صحبه و سلم، اللهم صل و سلم، اللهم صل علی أسعدنا محمد و علی آله و صحبه و سلم، اللهم صلی علی حبیبنا محمد و علی آله و صحبه و سلم، اللهم صل علی شفیعنا محمد و علی آله و صحبه و سلم، اللهم صل و سلم و بارک علی روح سیدنا محمد فی الأرواح و علی جسده فی الأجساد و علی قلبه الشریف و هو نور و علی قبره المنیر فی القبور و علی اسمه بین الأسماء، عدد معلوماتک و مداد کلماتک، کلما ذکرک الذاکرون و سها و غفل عن ذکرک و ذکره الغافلون، آیا جایز است که در دعا بگوییم: اللهم اجعلنا إلی قبره من الزائرین یا إلی مسجده من الزائرین؟

جواب:

صلوات فرستادن بر رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از افضل اعمال می‌باشد همانطور که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {إِنَّ ٱللَّهَ وَمَلَـٰۤىِٕكَتَهُۥ یُصَلُّونَ عَلَى ٱلنَّبِیِّۚ یَـٰۤأَیُّهَا ٱلَّذِینَ ءَامَنُوا۟ صَلُّوا۟ عَلَیۡهِ وَسَلِّمُوا۟ تَسۡلِیمًا} [سوره اﻷحزاب: ۵۶] (ای کسانی‌که ایمان آورده‌اید! بر او درود فرستید، و سلام بگویید، سلامی نیکو) و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به زیاد صلوات فرستادن برایش امر کرده است و خبر داده است که اگر کسی یک بار بر او صلوات بفرستد الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بر او ده بار صلوات می‌فرستد و بهترین صیغه‌ای که انسان با آن صلوات بفرستد آن است که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم اختیار کرده است مثل این قولشان: «اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ، اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ»[۱] (بارالهی! بر محمد و خاندان او درود فرست؛ همان گونه که بر ابراهیم و خاندان او درود فرستادی که تو ستوده‌ی بزرگواری، نیز برکت خویش را بر محمد و خاندانش ارزانی دار؛ چنان که بر ابراهیم در میان عالمیان ارزانی داشتی که تو ستوده‌ی بزرگواری) و دیگر صیغه‌هایی که از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وارد شده است و از بهترین کتابی که در این باره نوشته شده است کتاب ابن قیم رَحِمَهُ‌الله به اسم (جلاء الأفهام فی الصلاة علی خیر الأنام) می‌باشد پس سوال و بقیه‌ی شنوندگان به این کتاب مراجعه کنند تا از آن استفاده ببرند.

اما صلوات با این صیغه‌ای که سوال کننده ذکر کرد بدعت است و از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت است که می‌فرماید: «خَيْرُ الْهُدَى هُدَى مُحَمَّدٍ، وَشَرُّ الْأُمُورِ مُحْدَثَاتُهَا، وَكُلُّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ»[۲] (نیکوترین هدایت، هدایت محمد می‌باشد و از بدترین کارها بدعت‌های آن است و هر بدعتی گمراهی است).

و این صیغه‌ها از صلوات و اذکار الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ که بر آن مداومت می‌کنند مخالف رهنمود رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است همه‌اش بدعت و گمراهی است و من نمی‌دانم چگونه برای مؤمن شایسته است که از آنچه در سنت آمده است عدول کند و الفاظ بدعی را بگیرد؟ و این چیزی جز تلبیس و زیبا جلوه دادن از ناحیه‌ی شیطان و کسانی که آنچه در سنت و از صحیح اذکار و صلوات بر رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آمده است را رها می‌کنند و به سوی بدعت می‌روند داخل در این قول الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ وارد می‌شوند: {قُلۡ هَلۡ نُنَبِّئُكُم بِٱلۡأَخۡسَرِینَ أَعۡمَـٰلًا* ٱلَّذِینَ ضَلَّ سَعۡیُهُمۡ فِی ٱلۡحَیَوٰةِ ٱلدُّنۡیَا وَهُمۡ یَحۡسَبُونَ أَنَّهُمۡ یُحۡسِنُونَ صُنۡعًا} [سوره الكهف: ۱۰۳-۱۰۴] ((ای پیامبر!) بگو: «آیا شما را به زیان کارترین (مردم) در کارها، خبر دهیم* کسانی‌که تلاش و کوشش شان در زندگی دنیا تباه و ضایع شده، و با این حال گمان می‌کنند که کار نیک انجام می‌دهند») پس اگر شما برادر مسلمانم هستی که می‌خواهی خودت با اذکار و صلوات بر رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نفس خود را خسته کنی- بلکه می‌خواهی خود را به پروردگارت نزدیک کنی- پس بر توست که با آنچه در شریعت آمده انجام دهی و در آن نور و هدایت و شفاست و از بدعت‌ها برحذر باش که هر بدعتی گمراهی است.

و بر هر مسلمانی مخصوصا طالب علم واجب است که بدانند عبادت صحیح نیست مگر با دو شرط: اول: خالص برای الله باشد و دوم: تبعیت کردن از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم

و اما قول سوال کننده: آیا جایز است که بگوییم: اللهم اجعلنا إلی قبره من الزائرین یا إلی مسجده؟ مشروع این است که بگوییم: اللهم اجعنلی إلی مسجده من الزائرین، زیرا قصد سفر به سوی مسجد رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌شود نه قبرش و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌فرماید: «لَا تُشَدُّ الرِّحَالُ إِلَّا إِلَى ثَلَاثَةِ مَسَاجِدَ : الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ، وَمَسْجِدِ الرَّسُولِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَسْجِدِ الْأَقْصَى»[۳] (رخت سفر بسته نمی‌شود مگر برای سه مسجد: مسجدالحرام و مسجد النبی و مسجد الأقصی).

و در اینجا نکته‌ای وجود دارد که دوست دارم آن مورد توجه قرار دهم: بسیاری از مردم شوق زیارت قبر رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را خیلی بیشتر از زیارت مسجدش دارند بلکه اشتیاق بیشتری نسبت به زیارت کعبه بیت الله نیز دارند و این از گمراهی آشکار است قطعا شکی نیست که حق رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از حق الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ پایین‌تر است و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بشری فرستادن شده از سوی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است و اگر از رسالت دادن به او اجتناب می‌کرد او این حقی نداشت که از همه‌ی بشر بالا‌تر باشد و اما اگر آن مساوی حق الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ قرار دهی یا در قلب انسان محبت رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از محبت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بیشتر باشد این از خطای بسیار عظیمی است پس محبت رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم تابع محبت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است و تعظیم او تابع تعظیم الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ و پایین‌تر از تعظیم الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است.

و برای همین نیز رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از غلو در او نهی کرده است و همچنین از مساوی قرار دادن حق او با حق الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ و یک بار مردی گفت: ماشاء الله و شئت، پس رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به او فرمود: «جعلتني الله عدلا؟ بل ماشاء الله وحده»[۴] (من با الله برابر قرار دادی؟ بلکه هرچه الله به تنهایی بخواهد)

خلاصه: برای هر انسانی واجب است که محبت و تعظیم الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در قلبش از هر کسی بیشتر باشد و محبت و تعظیم رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در قلبش از محبت و تعظیم هر مخلوقی بیشتر باشد و اما مساوی قرار دادن حق رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و حق الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در چیزی که مختص الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌باشد خطای بسیار عظیمی است.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] رواه مسلم (۸۶۷).

[۳] رواه البخاری (۱۱۸۹) و مسلم (۱۳۹۷).

[۴] رواه احمد (۲۸۳/۱).