(۱۸۷۸) سوال: امام به مدت یک دقیقه از موعدش تأخیر کرد و مؤذن اقامه کرد و نماز خواند و اثنا نماز امام آمد و بعد از نماز بین مؤذن و امام اختلاف پیش آمد. حق با امام بود یا مؤذن؟ با وجود این که مؤذن طبق مدتی  که وزارت شؤون اسلامی برای فاصله بین اذان و اقامه تعیین کرده اقامه کرد.

جواب:

باید بدانیم که برای مؤذن و امام وظیفه‌ای است و وظیفه‌ی اذان برای مؤذن است و وظیفه‌ی اقامه برای امام است و او مسؤلش می‌باشد و برای مؤذن حلال نمی‌باشد تا امام حضور نیافته است اقامه کند و اگر قبل از حضور امام اقامه کرد پس حرامی را مرتکب شده و گناه کار است و از اهل علم می‌گویند: این نماز صحیح نمی‌باشد زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرموده است: «وَلَا يَؤُمَّنَّ الرَّجُلُ الرَّجُلَ فِي سُلْطَانِهِ، وَلَا يَقْعُدْ فِي بَيْتِهِ عَلَى تَكْرِمَتِهِ إِلَّا بِإِذْنِهِ»^[۱] (برای فرد مسلمان جایز نیست که بر سلطانش امامت کند؛ زیرا هیچ کس در خانه‌ای که در آن مهمان است جز به اجازه‌ی صاحب خانه نمی‌نشیند) و سلطان در اقامه‌ی نماز امام است.

بله اگر امام به مؤذن اجازه داده است که در زمان فلان اقامه کن پس اشکالی ندارد و اگر در آن حال امام رسید پس اختیار دارد که مؤذن که امام شده است برگردد و امام اصلی امامت کند یا اینکه اگر خواست همراه بقیه مأموم باشد و دلیل آن این است که : «خَرَجَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصْلِحُ بَيْنَ بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ وَحَانَتِ الصَّلَاةُ فَجَاءَ بِلَالٌ، أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا فَقَالَ : حُبِسَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَتَؤُمُّ النَّاسَ ؟ قَالَ : نَعَمْ، إِنْ شِئْتُمْ. فَأَقَامَ بِلَالٌ الصَّلَاةَ، فَتَقَدَّمَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ، فَصَلَّى، فَجَاءَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَمْشِي فِي الصُّفُوفِ يَشُقُّهَا شَقًّا، حَتَّى قَامَ فِي الصَّفِّ الْأَوَّلِ، فَأَخَذَ النَّاسُ بِالتَّصْفِيحِ، قَالَ سَهْلٌ : هَلْ تَدْرُونَ مَا التَّصْفِيحُ ؟ هُوَ التَّصْفِيقُ. وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ لَا يَلْتَفِتُ فِي صَلَاتِهِ، فَلَمَّا أَكْثَرُوا الْتَفَتَ، فَإِذَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الصَّفِّ، فَأَشَارَ إِلَيْهِ : مَكَانَكَ. فَرَفَعَ أَبُو بَكْرٍ يَدَيْهِ، فَحَمِدَ اللَّهَ، ثُمَّ رَجَعَ الْقَهْقَرَى وَرَاءَهُ وَتَقَدَّمَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى»^[۲] (رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آمده بود تا میان قبیلة‌ی بنی عمرو بن عوف صلح بیاورد و چون وقت نماز فرا رسید بلال نزد ابوبکر آمد و گفت: رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در آنجا نگه‌داشته شده آیا بر مردم امامت می‌دهی؟ وی گفت: آری اگر شما بخواهید. بلال اقامت نماز گفت و ابوبکر جلو شد و نماز را آغاز کرد، در همین وقت پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آمد و در میان صف‌های نماز رفت و صف‌ها را شکافت تا به صف اول ایستاد مردم به تصفیح شروع کردند، ایا می‌دانید تصفیح چیست؟ و آن کف زدن است. و ابوبکر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ در نماز خود به چیزی توجه نمی‌کرد و چون بسیار کف زدند توجه کرد و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را دید که در صف نماز آمده است، رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به ابوبکر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ اشاره کرد که در جای خود بماند. ابوبکر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ دست‌ها را بلند کرد و الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را حمد گفت و سپس به عقب آمد. آنگاه رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم جلو رفت شد و نماز گزارد) و زمانی که امام به مؤذن اگر در وقت معیین نماز بخوانید پس شایسته است که به مدت دو یا سه یا پنج دقیقه بعد از آن صبر شود زیرا امام گاهی اوقات در راه رسیدن به مسجد برایش عارضه‌ای پیش می‌آید و مدت کمی  تأخیر کند و مردم که در این مدت کم صبر کرده‌اند در خیر هستند زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌فرماید: «و لايزال العبد في صلاةٍ ما انتظر الصلاة»^[۳] (بنده ما دامامی که منتظر نماز است در نماز می‌باشد)

[۱] رواه مسلم (۶۷۳).

[۲] رواه البخاری (۱۲۰۱).

[۳] رواه البخاري (٦٤٧).