(۱۶۳۶) سوال: من به همراه یکی از صحرانشینان، چوپانی می‌کنم. مقدار آبی که به همراه داریم، برای ده روز کافی است اما فقط برای نوشیدن از آن استفاده می‌کنیم و کارفرما مرا از مصرف آب برای وضو گرفتن منع می‌کند. آیا در این حالت جایز است که تیمم انجام دهم؟

جواب:

اگر در اطرافتان آبی برای وضو یا غسل نداشته باشید، در این حالت می‌توانید تیمم کنید زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنْ الْغَائِطِ أَوْ لامَسْتُمْ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيداً طَيِّباً فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ} [المائدة: ۶] : (اگر بيمار يا در سفر بوديد يا قضاى حاجت نمودید يا با زنان همبستر شديد سپس آبى نيافتيد، با زمین پاك تيمم كنيد و با آن صورت‌ها و دست‌هايتان را مسح نمایید). اما اگر به آب دسترسی پیدا کردید، واجب است که از آب استفاده نمایید؛ اگر تیمم را به جای وضو انجام داده‌اید، وضو بگیرید و اگر تیمم را به جای غسل انجام داده‌اید، غسل نمایید زیرا انسان هرگاه به آب دسترسی داشته باشد، تیممش باطل شده و استفاده از آب بر وی واجب می‌شود؛ زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: «إنَّ الصعيدَ الطَيِّبَ طَهُورُ المسلمِ (أو قال: وَضُوءُ المسلمِ) وإن لم يجد الماءَ عَشرَ سِنِينَ، فإذا وَجَدَ الماءَ فَليَتَّقِ اللهَ وَليُمِسَّهُ بَشَرَتَهُ، فإن ذلك خَيرٌ»[۱] : (زمین پاک، پاک‌ کننده‌ی مسلمان است (یا فرمود: وضوی مسلمان است) حتی اگر به مدت ده سال هم آب نیابد؛ اما هر گاه آب یافت، تقوای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را پیشه سازد و آب را به پوست بدنش برساند؛ این کار برایش بهتر است).

در صحيح بخاري از حديث عمران بن حصين رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ که طولانی می‌باشد ثابت است که مردی همراه با رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نماز نخواند و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وی را دید که گوشه‌ای ایستاده و نماز نخوانده است لذا از وی پرسید: «مَا مَنَعَكَ يا فُلَانُ أن تُصَلِّيَ مَعَ القَومِ؟» : (ای فلانی! چه چیزی سبب شد که با مردم نماز نخوانی؟) گفت: ‌ای رسول الله! جنب شده‌ام و آبی برای غسل کردن نیست. رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: «عَلَيكَ بِالصَعِيدِ فَإنَّهُ يَكفِيكَ» : (از خاک استفاده کن که برایت کافی است). سپس نزد رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آب آوردند و مردم از آن نوشیدند و سیراب شدند. مقداری از آن آب باقی ماند و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آن مقدار را به آن مرد داد و فرمود: «خُذ هَذَا أَفرِغهُ عَلَی نَفسِكَ»[۲] : (این آب را بگیر و بر خود بریز).

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] صحیح بخاری: کتاب التیمم، باب الصعید الطیب وضوء المسلم یکفیه من الماء، شماره (۳۴۴). صحیح مسلم: کتاب المساجد ومواضع الصلاة، باب قضاء الصلاة الفائتة واستحباب تعجیل قضائها، شماره (۶۸۲).