(۱۳۸۳) سوال: آیا اگر گفتن (بسم الله) را هنگام وضو گرفتن فراموش کردم، وضویم صحیح است؟

جواب:

گفتن (بسم الله) در ابتدای وضو سنت است و واجب نیست؛ بلکه از مکمل‌های وضو می‌باشد. زیرا بیشتر کسانی که وضوی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را توصیف کرده‌اند، نگفته‌اند که ایشان (بسم الله) گفته باشد ولی حدیثی از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نقل شده که ایشان فرموده است: «لا وُضوءَ لِمَن لَم یَذکُرِ اسمَ اللهِ عَلَیه»[۱] : (کسی که هنگام وضو، نام الله را نگوید، وضو ندارد). علما درباره‌ی صحت و ثبوت این حدیث یا عدم صحت آن اختلاف نظر دارند؛ امام احمد رَحِمَهُ‌الله چنان چه مؤلف کتاب (بلوغ المرام) از ایشان نقل کرده است می‌گوید: : (در این زمینه، هیچ حدیثی ثابت نیست). برخی دیگر از علما این حدیث را حجت و دلیل می‌شمارند زیرا این حدیث را صحیح و ثابت می‌دانند.

اما بررسی در مورد نفی وارد شده در حدیث باقی می‌ماند که آیا این نفی، صحت و درستی وضو را نفی کرده یا نفی کامل بودن آن مد نظر است؟ چون بیشتر احادیثی که درباره‌ی وضوی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وارد شده است (البته اگر تمام این احادیث، چنین نباشد) گفتن (بسم الله) را ذکر نکرده‌اند، تفسیر این نفی به نفی کمال، قطعی است. بنابراین گفتن (بسم الله) در ابتدای وضو، کامل‌تر است اما اگر کسی حتی از روی عمد نیز آن را ترک کند، وضویش درست می‌باشد و مرتکب گناه نشده است.

[۱] تخریج آن گذشت.