(۱۳۶۷) سوال: من الحمدلله ریش می‌گذارم و سبیل را کوتاه می‌کنم اما با قیچی از جهت طولی ریشم را کوتاه می‌کنم و از روی ریش و از پایین آن، با تیغ کوتاه نمی‌کنم. این قسمت از ریشم را اگر کوتاه نکنم مرا اذیت می‌کند و نمی‌توانم آن را رها کنم؛ حکم این کار چیست؟

جواب:

سؤال این برادر از نظر شرعی، یک کار پسندیده که دستور به آن از جانب شرع ثابت شده و همچنین یک کار ناپسند را شامل می‌شود:

کار پسندیده‌اش این است که سبیل را کوتاه می‌کند؛ کوتاه کردن سبیل از فطرت است که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ انسان را بر خوب دانستن آن سرشته است. این کار، کامل کننده‌ی طهارت و نظافت می‌باشد و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نیز به این کار سفارش نموده است.

کار ناپسندش این است که قسمتی از ریش خود را کوتاه می‌کند؛ این ‌کار با دستور رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم مخالفت دارد زیرا ایشان برای مخالفت با مجوسیان[۱] و مشرکان[۲]، به بلند گذاشتن ریش دستور داده است. وقتی انجام این کار، مخالفت با دستور رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم باشد، شایسته نیست که مؤمن این ‌کار را انجام دهد؛ زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ فرمود: {وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلَا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْرًا أَنْ يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا مُبِينًا} [الأحزاب: ۳۶] : (هیچ مرد و زن مؤمن، هرگاه الله و پیامبرش چیزی را حکم کنند، اختیاری از خود ندارند و هر کس از الله و پیامبرش نافرمانی کند، به گمراهی آشکاری دچار شده است).

مسئله اینجا است که برخی مردم گمان می‌کنند که دستور به گذاشتن ریش، فقط برای مخالفت با مجوسیان و مشرکان است و می‌گویند: امروزه برخی از مشرکان هم ریش می‌گذارند لذا ریش گذاشتن، مخالفت با مشرکان نمی‌شود! باید گفت: این مسئله فقط علت ریش گذاشتن نیست بلکه علت دیگری نیز دارد که همان: از جمله فطرت بودن ریش گذاشتن است؛ همان طور نزد امام مسلم از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت است که فرمود: «عشر من الفطرة» : (ده چیز از فطرت است) و از جمله آن ده مورد، بلند گذاشتن ریش را ذکر کرد.[۳] بنابراین ریش گذاشتن از فطرت می‌باشد.

همچنین وقتی برای مخالفت با مشرکان، به ما دستور داده شده که ریش بگذاریم، اگر مشرکان هم مانند ما ریش گذاشتند، نباید این کار را ترک کنیم؛ زیرا وقتی آن‌ها ریش می‌گذارند، در حالت دوم خود را شبیه ما کرده‌اند. اصل بر این است که مأمور به مخالفت با آنان در وقت تشریع هستیم که ریش بگذاریم؛ هر چند این مقوله که امروزه همه‌ی مشرکان ریش می‌گذارند را نیز نمی‌پذیریم چنان که واقع نیز شاهد این قضیه است.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] تخریج آن گذشت.

[۳] تخریج آن گذشت.