(۱۳۴۴) سوال: لطفا درباره‌ی فضیلت مسواک زدن و زمان استفاده از آن سخن بگویید.

جواب:

رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم درباره‌ی فضیلت و ارزش مسواک زدن می‌فرماید: «السِّواكُ مَطهَرةٌ للفمِ مَرضاةٌ للرَّبِّ»[۱] : (مسواک موجب پاکیزگی دهان و خشنودی پروردگار است). این دو فایده، بسیار بزرگ و عظیم می‌باشد:

فایده‌ی اول: پاکیزگی حسی؛ که همان پاکی دهان از آلودگی و میکروب و پاک کردن دندان، لثه و زبان از آلودگی است.

فایده‌ی دوم: خشنودی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ ؛ که البته این فایده بزرگ‌تر و ارزشمندتر است.

رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در این حدیث، مردم را برای دریافت دو سود آنی و آتی به مسواک زدن تشویق نموده است؛ سود و فایده‌ی آنی، تمیز شدن دهان است و فایده‌ی آتی که در آینده خواهد آمد، خشنودی پروردگار می‌باشد. دلیل دیگر برای ارزش و فضیلت مسواک، این حدیث رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است: «لَولا أن أشُقَّ عَلى اُمَّتي أو عَلَی النَّاسِ لَأَمَرتُهُم بِالسِّواكِ مَعَ كُلِّ صَلاةٍ»[۲] : (اگر برای امتم یا برای مردم دشوار نمی‌شد، قطعا دستور می‌دادم که برای هر نماز، مسواک بزنند). یعنی اگر برایشان دشوار نمی‌شد، آن را امر واجب قرار می‌دادم. فقط زمانی یک امر واجب می‌شود که مصلحت بزرگی داشته باشد که سبب شود مردم به آن پایبند شوند اما در این خصوص، مشقت و دشواری این کار، مانع وجوب آن شده است و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از ترس همین دشواری، امت را ملزم به این کار ننمود.

اوقاتی که مسواک زدن در آن تأکید شده است از این قرار می‌باشد:

اول: همراه وضو گرفتن به هنگام مضمضه و شستن دهان. اگر آن را به بعد از انجام کامل وضو موکول کند نیز ایرادی ندارد.

دوم: هنگام نماز خواندن؛ تفاوتی ندارد که نماز فرض، سنت یا نفل باشد یا آن نماز دارای رکوع و سجود باشد یا مانند نماز جنازه سجود و رکوع نداشته باشد.

سوم: هنگام بیدار شدن از خواب؛ از عمل رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت است که: «إذَا قَامَ مِنَ اللَّيْلِ، يَشُوصُ فَاهُ بالسِّوَاكِ»[۳] : (هرگاه شب برای نماز خواندن از خواب برمی‌خاست، دهانش را با مسواک پاکیزه می‌نمود).

چهارم: هنگام ورود به منزل؛ زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «إذا دَخَلَ بَيْتَهُ بَدَأَ بالسِّواكِ»[۴] : (هرگاه وارد خانه می‌شد، شروع به مسواک زدن می‌نمود).

مسواک زدن در این موارد چهارگانه مورد تأکید قرار گرفته است و در دیگر مواقع نیز امری پسندیده و مشروع می‌باشد.

[۱] سنن نسائی: کتاب الطهارة، باب الترغیب فی السواک، شماره (۵۰). سنن ابن ماجه: کتاب الطهارة وسننها، باب السواک، شماره (۲۸۹).

[۲] صحیح بخاری: کتاب الجمعة، باب السواک یوم الجمعة، شماره (۸۸۷). صحیح مسلم: کتاب الطهارة، باب السواک، شماره (۲۵۲).

[۳] صحیح بخاری: کتاب الوضوء، باب السواک، شماره (۲۴۵). صحیح مسلم: کتاب الطهارة، باب السواک، شماره (۲۵۵).

[۴] صحیح مسلم: کتاب الطهارة، باب السواک، شماره (۲۵۳).