(۱۳۴۳) سوال: در حدیث جابر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ خواندیم که «آنان با فتح شام، متوجه شدند که محل قضای حاجتشان به سمت قبله است؛ پس جهت را عوض کردند و از الله آمرزش خواستند». حال آیا رو کردن به قبله به هنگام قضای حاجت، حتی در دستشویی خانه هم جایز نیست؟ نکته‌ی دیگر اینکه در مورد حدیث عبدالله بن عمر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا چه می‌توان گفت که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را دید که در خانه، رو به قبله قضای حاجت می‌فرمود؟

جواب:

نخست در مورد حدیث اول که گفت جابر آن را روایت کرده که «وقتی به شام رفتند، دیدند دستشویی‌هایی رو به کعبه درست شده است»، این حدیث از جابر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ نیست، بلکه حدیث ابو ایوب انصاری رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ است. ابو ایوب انصاری رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ می‌گوید که «وقتی به شام رفتند، مستراح‌هایی را دیدند که رو به قبله درست شده‌اند. ابو ایوب می‌گویند: ما روی خود را از قبله چرخانده و استغفار می‌کردیم».[۱] ابو ایوب رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ همان است که در روایت دیگری می‌گوید: پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: «به هنگام قضای حاجت، چه مدفوع و چه ادرار، رو به قبله نکنید؛ بلکه رو به طرف شرق یا غرب کنید».[۲]

اما حدیث عبدالله ابن عمر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا چنین است: «بالای خانه‌ی خواهرم حفصه رفتم و دیدم که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در حال نشسته، رو به سمت شام و پشت به قبله، قضای حاجت می‌کند».[۳] حدیث ابن عمر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا با حدیث ابو ایوب رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ منافاتی ندارد. زیرا حدیث ابو ایوب رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ درباره‌ی رو کردن به قبله بود و حدیث ابن عمر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ درباره‌ی پشت کردن به قبله است و این دو با هم تفاوت دارند.

برای صدور حکم باید گفت: . پس هر کس که دستشویی خانه‌اش رو به قبله است، باید آن را دوباره به گونه‌ای بسازد که کعبه در سمت راست یا چپش قرار بگیرد.

***

^[۱] صحیح بخاری: کتاب الصلاة، باب قبلة أهل المدینة و أهل الشام و المشرق، حدیث شماره (۳۹۴). صحیح مسلم: کتاب الطهارة، باب الستطابة، حدیث شماره (۲۶۴). از ابوایوب انصاری رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ با این لفظ: «إِذَا أَتَيْتُمُ الْغَائِطَ فَلَا تَسْتَقْبِلُوا الْقِبْلَةَ وَلَا تَسْتَدْبِرُوهَا، بِبَوْلٍ وَلَا غَائِطٍ. وَلَكِنْ شَرِّقُوا أَوْ غَرِّبُوا. قَالَ أَبُو أَيُّوبَ: فَقَدِمْنَا الشَّامَ. فَوَجَدْنَا مَرَاحِيضَ قَدْ بُنِيَتْ قِبَلَ الْقِبْلَةِ. فَنَنْحَرِفُ عَنْهَا ونستغفر الله».

[۲] صحیح بخاری: کتاب الصلاة، باب قبلة أهل المدینة و أهل الشام و المشرق، حدیث شماره (۳۹۴). صحیح مسلم: کتاب الطهارة، باب الستطابة، حدیث شماره (۲۶۴). از ابوایوب انصاری رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ با این لفظ: «إِذَا أَتَيْتُمُ الْغَائِطَ فَلَا تَسْتَقْبِلُوا الْقِبْلَةَ وَلَا تَسْتَدْبِرُوهَا، بِبَوْلٍ وَلَا غَائِطٍ. وَلَكِنْ شَرِّقُوا أَوْ غَرِّبُوا».

[۳] صحیح مسلم: کتاب الطهارة، باب الإستطابة، حدیث شماره (۲۶۶). از عبدالله بن عمر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا با این لفظ: «وَلَقَدْ رَقِيتُ عَلَى ظَهْرِ بَيْتٍ، فَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم قَاعِدًا عَلَى لَبِنَتَيْنِ مُسْتَقْبِلًا بَيْتَ الْمَقْدِسِ، لِحَاجَتِهِ».