(۱۳۲۳) حکم گفتن «سالم باشید» پس از خروج از توالت

(۱۳۲۳) سوال: نزد ما در کشور مصر، به کسی که از توالت بیرون می‌آید می‌گویند: (سالم باشید) وی نیز در پاسخ می‌گوید: (الله شما را سالم نموده و عافیت ببخشد). آیا این کار، اشکال دارد یا از جمله بدعت‌ها شمرده می‌شود؟ اگر از جمله بدعت‌ها به شمار می‌رود دلیل آن چیست؟ هرگاه نمازگزار در نماز جهری پشت سر امام، سوره‌ی فاتحه را خواند اما امام هنوز قرائت سوره را شروع نکرده بود: آیا نمازگزار باید سکوت کند یا باید دوباره سوره‌ی فاتحه را بخواند یا شروع به خواندن سوره کند؟

جواب:

درباره‌ی سؤال اول که هرگاه کسی از سرویس بهداشتی خارج شود به او می‌گویند: «شفاک الله» : (الله شما را شفا دهد) هیچ اصل و اساسی ندارد. سلف صالح رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم که بهترین الگو برای ما هستند نیز چنین نکرده‌اند. مشروع و سنت این است که هرگاه انسان قصد داشت برای قضای حاجت از جمله ادرار یا مدفوع، وارد توالت شود، با پای چپ وارد توالت شود و قبل از ورود به آن بگوید: «اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْخُبُثِ وَالْخَبَائِثِ»[۱] : (‌ای الله! از شر شیطان‌های نر و ماده به تو پناه می‌برم). هنگام بیرون آمدن نیز ابتدا پای راستش را بیرون گذاشته و می‌گوید: «غُفرَانَکَ»[۲] : (بار الها! بخشش و مغفرت تو را می‌طلبم). همچنین بگوید: «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَذْهَبَ عَنِّي الْأَذَى وَعَافَانِی»[۳] : (حمد و ستایش مخصوص الله است که زیان را از من دور نمود و به من عافیت بخشید). اگر به گفتن «غفرانک» اکتفا کرد هم خوب است اما دعایی که در پرسش بدان اشاره شد، هیچ اصلی ندارد و شایسته نیست که مردم آن را عادت خود قرار دهند؛ زیرا اگر چنین چیزهایی عادت شود به سنت تبدیل می‌شود و مردم آن را مشروع و از دین می‌پندارند در حالی ‌که مشروع و از دین نیست.

سؤال دوم: هرگاه امام سوره‌ی فاتحه را خواند سپس سکوت نمود. سپس مأموم قبل از این که امام، قرائت سوره را شروع کند سوره‌ی فاتحه را خواند اما امام هنوز سکوت کرده است؛ مأموم باید چه کاری انجام دهد؟ در پاسخ ابتدا به امام می‌گوییم:‌ چنین سکوت طولانی میان قرائت سوره‌ی فاتحه و قرائت سوره، درست نیست و مشروع این است که فاصله‌ی اندکی بین قرائت سوره‌ی فاتحه و قرائت سوره‌ی بعد از آن قرار دهی تا قرائت فرض (سوره‌ی فاتحه) و قرائت مستحب (سوره‌ی بعد از آن) قابل تشخیص باشد. مأموم در این فاصله‌ی اندک، شروع به قرائت سوره‌ی فاتحه می‌کند و آن را کامل می‌خواند هر چند که امام در حال قرائت باشد؛ اما سکوت طولانی میان این دو قرائت از جانب امام، خلاف سنت است.

اگر فرض کنیم که امام چنین کرد و سکوتش طولانی شد، مأموم هرگاه سوره‌ی فاتحه را خواند بعد از آن سوره‌ای را می‌خواند تا امام قرائتش را شروع نماید؛ بعد از این، مأموم سکوت می‌کند زیرا جایز نیست که مأموم در حالی که امام قرائت می‌کند چیزی بخواند مگر این که سوره‌ی فاتحه باشد.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] مسند احمد: (۴۲/۱۲۴، شماره ۲۵۲۲۰). سنن ابوداود: کتاب الطهارة، باب ما یقول الرجل إذا خرج من الخلاء، شماره (۳۰). سنن ترمذی: أبواب الطهارة، باب ما یقول إذا خرج من الخلاء، شماره (۷). سنن ابن ماجه: کتاب الطهارة وسننها، باب ما یقول إذا خرج من الخلاء، شماره (۳۰۰).

[۳] سنن ابن ماجه: کتاب الطهارة وسننها، باب ما یقول إذا خرج من الخلاء، شماره (۳۰۱).

تعداد بازدید: 43

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: هم عندنا في مصر يقولون لمن يخرج من الخلاء: شفيتم. فيرد عليهم شفاكم الله وعافاكم. فهل في هذا حرج، أم أن ذلك يُعَدُّ من البدع؟ وإن كان من البدع فما الدليل؟ وما الذي يفعله المصلي إذا فرغ من قراءة الفاتحة خلف الإمام في الصلاة الجهرية، ولم يبدأ الإمام في قراءة السورة: هل يسكت أم يعيد قراءة الفاتحة مرة أخرى، أم يبدأ في قراءة السورة؟

فأجاب – رحمه الله تعالى-: أما المسألة الأولى: وهي أنهم إذا خرج الإنسان من قضاء حاجته قالوا له: شفاك الله. فإن هذا لا أصل له، ولم يكن السلف الصالح يفعلون ذلك، وهم خير قدوة لنا، والإنسان مشروع له إذا أراد دخول الخلاء ليقضي حاجته؛ من بول، أو غائط، أن يُقدِّم رجله اليسرى، ويقول عند الدخول: «اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْخُبُثِ وَالْخَبَائِثِ». وإذا خرج قدم اليمنى وقال: «غُفْرَانَكَ». وَ«الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَذْهَبَ عَنِّي الْأَذَى وَعَافَانِي». وإن اقتصر على قول: «غفرانك». فحسن. أما هذا الدعاء الذي أشار إليه السائل فلا أصل له، ولا ينبغي أن يتخذه الناس عادة؛ لأن مثل هذه الأمور إذا اتُّخِذَت عادة صارت سُنة، وظنها الناس مشروعة، وهي ليست مشروعة.

وأما المسألة الثانية: وهي: إذا سكت الإمام بعد قراءة الفاتحة، ثم قرأها المأموم قبل أن يشرع الإمام بقراءة السورة ، فماذا يصنع المأموم بعد قراءته الفاتحة، والإمام لم يزل على سكوته؟ فالجواب على ذلك أننا نقول للإمام: أولا لاينبغي لك أن تسكت هذا السكوت الطويل بين قراءة الفاتحة وقراءة ما بعدها، والمشروع لك أن تسكت سكتة لطيفة بين الفاتحة والسورة التي بعدها؛ ليتميز بذلك القراءة المفروضة والقراءة المستحبة، والمأموم يشرع في هذه السكتة اللطيفة بقراءة الفاتحة، ويُتِمُّ قراءة الفاتحة، ولو كان الإمام يقرأ. وأما السكوت الطويل من الإمام فإن ذلك خلاف السنة.

ثم على فَرْض أن الإمام كان يفعل ذلك، ويسكت هذا السكوت الطويل، فإن المأموم إذا قرأ الفاتحة وأتمها ، يقرأ بعدها سورة، حتى يشرع الإمام في قراءة السورة التي بعد الفاتحة، وحينئذ يسكت؛ لأنه لا يجوز للمأموم أن يقرأ والإمام يقرأ، إلا قراءة الفاتحة فقط.