(۱۲۷۵) سوال: آیا به قاعده‌ای که می‌گوید: «المعروف عرفا کالمشروط شرطا»، یعنی: «چیزی که در عرف معروف است مثل شرطی است که شرط قرار داده شده است»، احتجاج می‌شود؟

جواب: بله، آنچه در عرف به آن عمل می‌شود و معروف است، همانند چیزی است که شرط قرار داده شده است. برخی این قاعده را چنین گفته‌اند: «شرط عرفی مثل شرط لفظی است». الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در قرآن به این قاعده حواله داده است. آنجا که می‌فرماید: {وَعَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ} [نساء: ۱۹]: (و به نیکی با آنها معاشرت نمایید). رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نیز در مورد زنان می‌فرماید: «نفقه و لباسشان به معروف – یعنی بسته به عرف – به آنان تعلق می‌گیرد».^[۱] بنابراین هر چیزی که در عرف، معمول است و هنگامی که ذکر شود، چیزی که به ذهن متبادر می‌شود، همان چیزی است که مردم به آن عمل می‌کنند، مثل این است که لفظا و با سخن، شرط قرار داده شده است و اگر شرط بود، وفای به آن واجب است و اگر حقی را اثبات می‌کند، بر کسی که این حق بر گردن اوست، واجب است که به آن عمل نماید.

***

^[۱] صحیح مسلم: کتاب الحج، باب حجة النبی صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ، حدیث شماره (۱۲۱۸)، با این لفظ: «وَلَهُنَّ عليكم ‌رزقهن وكسوتهن بالمعروف».