(۱۱۰۹) سوال: آیا این روایت از پیامبر صَلَّىٰاللهُعَلَيْهِوَعَلَىٰآلِهِوَسَلَّم درست است؟ «موذن هنگامی که (حيّ على الصلاة)، و (حيّ على الفلاح) میگوید، به سمت راست و به سمت چپ بچرخد»؟[۱]
جواب:
بله سنت است که مؤذن هنگام گفتن «حي الصلاة» و «حي على الفلاح» به سمت راست و چپ بچرخد. زیرا اذان بلال در زمان پیامبر صَلَّىٰاللهُعَلَيْهِوَعَلَىٰآلِهِوَسَلَّم این گونه بوده است. اما علما در این اختلاف دارند که آیا در هنگام گفتن «حی علی الصلاة»، بار اول سرش را به راست و بار دوم سرش را به چپ بچرخاند؟ همچنین «حی علی الفلاح» را نیز یک بار با چرخاندن سر به راست و بار دیگر با چرخاندن سر به چپ بگوید؟ یا اینکه «حى علی الصلاة» را دو بار با چرخاندن سر به سمت راست و «حی على فلاح» را دو بار با چرخاندن سر به سمت چپ بگوید؟
معروف و مشهور و معمول این است که «حي على الصلاة» را هر دو بار به سمت راست و «حی على الفلاح» را هر دو بار به سمت چپ بگوید. البته این برای وقتی است که موذن اذان را بدون هیچ واسطهای و فقط با صدای خود میگوید.
اما امروزه بیشتر موذنین، اذان را در میکروفون میگویند و دیگر نیازی نیست به این طرف و آن طرف بچرخند. زیرا قبلا که سر را به راست و چپ میچرخاندند برای این بود تا آنهایی که در سمت راست و چپ قرار دارند، اذان را بشنوند. ولی امروزه با استفاده از میکروفون و بلندگوهایی که در مناره و در جهت راست و چپ و رو به قبله و پشت به قبله وجود دارند، نیازی به چرخیدن نیست و اگر بچرخد، از میکروفون فاصله میگیرد و صدایش تغییر میکند. اما اگر رو به میکروفون و روبه قبله بایستد، نیاز به چرخیدن نیست.
اما آیا در هنگام اذان، دو انگشتش را در گوشهایش دهد؟ جواب: بله، زیرا قرار دادن انگشتان در دو گوش باعث زیبا شدن صوت موذن میشود. چون قسمت کمی از صدا، از گوش خارج میشود و وقتی انگشتانش را در گوشش قرار دهد، برای زیبایی و صاف شدن صدا بهتر است.
***
[۱] صحیح بخاری: کتاب الأذان، باب هل یتبع المؤذن فاه ههنا و ههنا و هل یلتفت فی الأذان؟ حدیث شماره (۶۰۸). صحیح مسلم: کتاب الصلاة، باب سترة المصلی، حدیث شماره (۵۰۳). از ابو جحیفه رَضِيَاللهُعَنْهُ با این لفظ: «وَأَذَّنَ بِلَالٌ. قَالَ فَجَعَلْتُ أَتَتَبَّعُ فاه ههنا وَهَهُنَا (يَقُولُ: يَمِينًا وَشِمَالًا) يَقُولُ: حَيَّ عَلَى الصَّلَاةِ حَيَّ عَلَى الْفَلَاحِ».