چهارشنبه 26 ذیقعده 1447
۲۳ اردیبهشت ۱۴۰۵
13 می 2026

(۶۵۷) سوال: توصیه به کتب تفسیر

(۶۵۷) سوال: خواندن چه کتاب‌های تفسیری را به من و دانشجویان توصیه می‌کنید؟

جواب:

گرایش کتاب‌های تفسیر با یکدیگر متفاوت است؛ مثلا تفسیر ابن کثیر یکی از بهترین تفاسیر است، ولی او در این کتاب زیاد به لغت عربی از جهت بلاغت و إعراب و غیره عنایت نورزیده است.

تفسیر ابن جریر نیز طولانی است و روایاتی را که در خود گرد آورده، شامل صحیح و غیر صحیح بوده و خواندنش محتاج دانشجویی است که نسبت به علم رجال و سند، شناخت داشته باشد.

همچنین کتاب‌های تفسیر خوبی وجود دارند که متاسفانه منهجشان در عقیده، سالم نیست. مثل تفسیر زمخشری که از نظر بلاغت و لغت خوب است، اما از جنبه‌ی عقیده، سالم نیست و کلماتی در آن وجود دارد که انسان متوجه منظور آنها نمی‌شود. اما اگر آنها را به خاطر بسپرد، ممکن است بعدا متوجه منظورش بشود. حال ممکن است کسی این سخنان را پذیرفته و در نتیجه گمراه شود.

به همین خاطر دانشجو تا زمانی که در ابتدای طلب علم است، تفسیر ابن کثیر، یا تفسیر عبدالرحمن بن سعدی یا تفسیر ابوبکر جزایری را مطالعه کند. البته ممکن است تفاسیر دیگری مثل آنها یا بهتر از آنها نیز وجود داشته باشد.

سپس در صورتی که توفیق الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ شامل حالش شد و از لحاظ علمی توانمند شد و علم در وجودش چنان رسوخ پیدا کرد که توانست مسائلی را که در ایام دانشجویی به آنها دست نیافته، بفهمد، به هر تفسیری که خواست می‌تواند رجوع نماید.

***

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: ما هي كتب التفسير التي تنصحونني بقراءتها، وخصوصا لطلبة العلم، مأجورين؟

فأجاب -رحمه الله تعالى -: كتب التفسير الحقيقة تختلف مشاربها، فتفسير ابن كثير من أحسن التفاسير، لكنه الله لا يعتني كثيرا باللغة العربية، – يعني: بالبلاغة وأوجه الإعراب وما أشبه ذلك-.

وتفسير ابن جرير – وهو أصل تفسير ابن كثير – أيضًا مطول، وفي الآثار الواردة فيه ما هو غثّ وسمين فيحتاج إلى طالب علم يكون له معرفة بالرجال والأسانيد.

وهناك كتب تفسير جيدة، لكن منهجها في العقيدة غير سليم، كتفسير الزمخشري، فهو جيد من حيث البلاغة واللغة، لكنه ليس بسليم من حيث العقيدة، وفيه كلمات تمر بالإنسان لا يعرف مغزاها لكنها إذا وقرت في قلبه فربما يتبين له مغزاها فيما بعد، ويكون قد استسلم لها فَيُضَل.

لذلك أرى أن طالب العلم يأخذ (تفسير ابن كثير رحمه الله) ما دام في أول الطلب، أو (تفسير الشيخ عبد الرحمن بن سعدي رحمه الله)، أو (تفسير أبي بكر الجزائري)، وهذا ما اطلعت عليه وقد يوجد تفاسير أخرى مثلها أو أحسن منها.

ثم إذا وفقه الله إلى علم واسع وملكة قوية يدرك بها ما لا يدركه في أيام الطلب فليراجع كل ما تيسر من التفاسير.

مطالب مرتبط:

(۶۰۷) خلاصه‌ای در فضیلت علم و دانش

(۶۰۷) سوال: امروزه جوانان را می‌بینم که به طاعت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ پایبند شده‌اند، ولی تنها مشغول یادگیری حدیث وتفسیر وتوحید وفقه هستند و علوم دیگر مانند ریاضیات و علوم را ترک کرده و می‌گویند به دنبال آخرت هستند. به همین خاطر تنها به دروس شرعی اهتمام ورزیده و با علوم دیگر، کاری ندارند. من نمی‌گویم […]

ادامه مطلب …

(۷۱۹) حکم تدریس با استفاده از مجسمه

(۷۱۹) سوال: آیا جایز است استاد علوم با استفاده از مجسمه‌های حیوانات و پرندگانی که از پلاستیک قوی ساخته شده، تدریس کند؟ آیا می‌تواند از مجسمه‌های کامل به شکل انسان استفاده کند؟ جواب: این کار حرام بوده و جایز نیست. چون ضرورتی ندارد. می‌تواند حیوان را با گفتار، توصیف کند، یا آن را به چند […]

ادامه مطلب …

(۶۵۸) سوال: مشهورترین کتاب‌های تفسیر

(۶۵۸) سوال: مشهورترین کتاب‌های تفسیری که یک دانشجو می‌تواند آنها را تهیه کند، چه کتاب‌هایی هستند؟ جواب: بهتر می‌بینم که دانشجو تفسیر ابن کثیر و تفسیر شیخمان عبدالرحمن بن سعدی را تهیه کند. این دو از بهترین تفاسیری هستند که می‌شناسم. تفاسیر دیگری هم وجود دارند که مناسب دانشجویانی است که در درجات بالاتر علمی […]

ادامه مطلب …

(۶۲۹) حدیث «إذا مات الإنسان انقطع عنه عمله».

(۶۲۹) سوال: جناب شیخ، در حدیث آمده که: «وقتی انسان بمیرد، عملش قطع می‌شود مگر از سه چیز: صدقه‌ی جاریه، یا علم سودمند، یا فرزند صالح که برایش دعا کند».[۱] آیا علوم دنیوی مانند فیزیک و شیمی و ریاضی هم شامل این حدیث می‌شود یا فقط علم شرعی را در بر می‌گیرد؟ جواب: هر علمی […]

ادامه مطلب …

(۶۸۵) کتاب ابولیث سمرقندی به نام تنبه الغافلین

(۶۸۵) سوال: کتابی از ابو لیث سمرقندی در مورد عقوبت کسانی که مرتکب گناهان کبیره می‌شوند را مطالعه کردم. چهار صفحه‌ی آخر کتاب را خواندم که در وصف اهل بهشت و هولناکی روز قیامت بود و باعث شد به شدت از چیزی که خواندم، گریه کنم. نمی‌توانم آنچه را که خواندم شرح دهم، چون طولانی […]

ادامه مطلب …

(۷۰۶) حاضر نشدن در کلاس به بهانه‌ی امتحان

(۷۰۶) سوال: آیا برای دانشجویان علوم دینی جایز است که از حضور در یک کلاس به بهانه‌ی خواندن درس دیگری که امتحان دارند، خودداری کنند؟ خصوصا اگر دانشجو در اول ترم سستی کرده و وقتی امتحانات ترم شروع شود، به بهانه‌ی درس خواندن، در کلاس‌ها حضور پیدا نکند؟ آیا برای دانشجویان نصیحت و توصیه‌ای در […]

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه