(۱۷۵) سوال: مسلمانان از برخی معجزات و امور خارق العاده در سیرت پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آگاه هستند؛ این معجزات چقدر درست است؟ آیا در احادیث زیادی آمده است؟ آیا چنین نیست که این معجزات، او را از آدمی بودن فراتر می‌برد؟ لطفا پاسخ دهید، بارک الله فیکم.

جواب:

معجزه نزد علما امری است که عجیب و خارق العاده است که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ آن را به دست رسولش برای تأیید وی ظاهر و آشکار می‌گرداند؛ بیشتر علما آن را معجزه نامیده‌اند اما بهتر است آیات نامیده شود که به معنای نشانه و علامت صدق و راستی رسول و درستی ادعا و پیام او است  همان‌طور که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ آن را آیه نامیده است که البته لفظ آیه از معجزه، روشن‌تر و آشکارتر است؛ بنابراین بهتر است معجزات پیامبران را آیات پیامبران بنامیم. آیاتی که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آورده زیاد هستند؛ از جمله: آیات حسی، معنوی، زمینی، آسمانی، اخلاقی و عملی؛ بزرگ‌ترین و روشن‌ترین آن، کتاب الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است همان طور که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ فرمود: ﴿وَقَالُوا لَوْلَا أُنزِلَ عَلَيْهِ آيَاتٌ مِّن رَّبِّهِ قُلْ إِنَّمَا الْآيَاتُ عِندَ اللَّهِ وَإِنَّمَا أَنَا نَذِيرٌ مُّبِينٌ * أَوَلَمْ يَكْفِهِمْ أَنَّا أَنزَلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ يُتْلَى عَلَيْهِمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَرَحْمَةً وَذِكْرَى لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ﴾ [عنكبوت: ٥٠ ٥١]: «گفتند: چرا نشانه‌هایی از سوی پروردگارش بر او نازل نشده است؟! بگو: همانا نشانه‌ها نزد الله است و من فقط هشدار دهنده‌ای آشکار هستم. آیا برای آن‌ها کافی نیست که ما کتاب قرآن را بر تو نازل کردیم که پیوسته بر آن‌ها تلاوت می‌شود؟! بی‌گمان در این قرآن رحمت و پندی برای کسانی‌ است که ایمان می‌آورند». از آیات آسمانی رسول ‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم این است که روز جمعه پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در حال ایراد خطبه بود، مردی وارد مسجد شد و گفت: ‌ای رسول‌ الله! در اثر خشک ‌سالی اموال و دارایی‌ها از بین رفته و راه‌ها قطع شده است؛ از الله بخواه تا بر ما باران نازل کند. آن ‌گاه پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم دستانش را بلند کرد و فرمود: «اللَّهُمَّ أَغِثْنَا، اللَّهُمَّ أَغِثْنَا، اللَّهُمَّ أَغِثْنَا»: «ای الله! بر ما باران نازل فرما؛ ‌ای الله! بر ما باران نازل فرما؛ ‌ای الله! بر ما باران نازل فرما» انس که راوی حدیث است، می‌گوید: به الله سوگند که هيچ ابر یا تکه ابر کوچکی در آسمان نبود و بين ما و کوه سلع هيچ خانه و منزلی وجود نداشت (سلع کوه معروفی در مدینه است که ابرها از همان سمت ظاهر می‌شوند) ناگهان از پشت کوه سلع، تکه ابری مانند سپر جنگی ظاهر شد؛ هنگامی ‌که به وسط آسمان رسيد، گسترده شد و رعد و برق زد و سپس شروع به ريزش باران کرد. پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم که از منبر پایین می‌آمد، قطرات باران از ریشش چکه می‌کرد. باران یک هفته‌ی کامل ادامه داشت. در جمعه‌ی دوم، مردی یا همان مرد اول وارد شد و گفت: ‌ای رسول‌ الله! در اثر بارش زياد باران، اموال و دارايی‌ها از بين رفت و خانه‌ها ويران شد؛ از الله بخواه تا بارش باران را قطع کند. آن‌ گاه پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم دستانش را بلند کرد و فرمود: «اللَّهُمَّ حَوَالَيْنَا وَلا عَلَيْنَا, اللَّهُمَّ على الآكَامِ وَالظِّرَابِ وَبُطُونِ الأَوْدِيَةِ وَمَنَابِتِ الشَّجَر»: «‌ای الله! اين باران را بر اطراف مدينه نازل فرما نه بر مدينه؛ ‌ای الله! آن را بر کوه‌ها و تپه‌ها و در دل دره‌ها و محل رويش درختان نازل فرما» که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به هر سویی که اشاره می‌کرد، شکاف می‌افتاد. مردم از مسجد بیرون رفته و زیر نور خورشید راه می‌رفتند.^۱ برای مطالعه‌ی بیشتر، می‌توانید به کتاب البداية والنهاية حافظ ابن كثير رَحِمَهُ‌الله و کتاب الجواب الصحيح لمن بدل دين المسيح از شیخ ‌الإسلام ابن تیمیه رَحِمَهُ‌الله مراجعه کنید. دیگران از اهل علم نیز در این موضوع، کتاب‌های بسیاری دارند.

آیات پیامبران سه فایده دارد:

اول: دلالت بر صفات الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ؛ مانند قدرت، حکمت، رحمت و …

دوم: تأیید و تصدیق پیامبران عَلَيْهِمُ‌السَّلَام

سوم: رحمت و مهر به خلق؛ زیرا اگر این آیات را از پیامبران نمی‌دیدند آنان را تکذیب می‌کردند؛ بنابراین، این آیات آمد تا موجب آرامش و اطمینان آنان باشد و چیزی که پیامبران آورده‌اند را بپذیرند و فرمانبردار و مطیع شوند. الله بسیار دانا و حکیم است.

آیا این آیات، پیامبر را از حالت بشر بودن خارج می‌کند؟ خیر؛ وقتی پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در نمازش دچار سهو شد، به آن‌ها فرمود: «إنما أنا بشر مثلكم أنسى كما تنسون» [تخریجش پیشتر بیان شد]: «من بشری همچون شما هستم؛ همان ‌طور که شما فراموش می‌کنید من نیز فراموش می‌کنم» بنابراین مشخص شد که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بشر است و به چیزهایی مانند فراموشی که به بشر مرتبط است دچار می‌شود اما تفاوت پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم با دیگر انسان‌ها، نزول وحی از جانب الله به سوی او و این که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ او را با اخلاق پسندیده و کردار شایسته آفریده است؛ مثل: صبر، سخاوت، شجاعت و… که او را شایسته‌ی رسالت نمود؛ الله آگاه‌تر است که رسالت خويش را کجا قرار دهد.

باید دانست که رسول ‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از غیب و سود و زیان خود و دیگران با خبر نبوده است لذا الله به او فرمود: ﴿قُل لَّا أَقُولُ لَكُمْ عِندِي خَزَائِنُ اللَّهِ وَلَا أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَلَا أَقُولُ لَكُمْ إِنِّي مَلَكٌ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَى إِلَيَّ﴾ [أنعام: ٥٠]: «بگو: من نمی‌گویم گنجینه‌های الله نزد من است و غیب نمی‌دانم و به شما نمی‌گویم من فرشته هستم؛ فقط از آنچه به من وحی می‌شود پیروی می‌کنم» همچنین الله به او فرمود: ﴿قُلْ إِنِّي لَا أَمْلِكُ لَكُمْ ضَرًّا وَلَا رَشَدًا * قُلْ إِنِّي لَن يُجِيرَنِي مِنَ اللَّهِ أَحَدٌ وَلَنْ أَجِدَ مِن دُونِهِ مُلْتَحَدًا*إِلَّا بَلَاغًا مِّنَ اللَّهِ وَرِسَالَاتِهِ ﴾ [جن: ٢١ ٢٣]: «بگو: بی‌گمان من نمی‌توانم به شما زیان و سودی برسانم. بگو: هیچ ‌کس مرا از کیفر الله پناه نخواهد داد و غیر از او، هرگز پناهی نخواهم یافت. تنها وظیفه‌ی من، رساندن پیامی از جانب الله و انجام رسالت‌هایش است» روشن است که هر کس رسول ‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را فرا بخواند و بعد از وفاتش از او کمک بخواهد، قطعا به گمراهی آشکاری دچار شده است چون کسی را صدا زده و عبادت دعا را برایش صرف نموده که شایسته‌ی این مقام نیست زیرا اهل و شایسته‌ی مقام دعا و دادخواهی فقط الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است. الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: ﴿وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ﴾ [غافر: ٦٠]: «پروردگار شما فرمود: مرا بخوانید، تا دعای شما را اجابت کنم؛ همانا کسانی ‌که از عبادت من سرکشی می‌کنند، به زودی با خواری به جهنم وارد می‌شوند» همچنین فرمود: ﴿وَمَنْ أَضَلُّ مِمَّن يَدْعُو مِن دُونِ اللَّهِ مَن لَّا يَسْتَجِيبُ لَهُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَهُمْ عَن دُعَائِهِمْ غَافِلُونَ﴾ [أحقاف: ٥]: «چه کسی گمراه‌تر است از کسی که معبودی غیر از الله را فرا می‌خواند که تا روز قیامت هم دعای او را اجابت نکند و آن‌ها از فراخواندن و دعای آنان، کاملاً بی‌خبر هستند» همچنین فرمود: ﴿وَمَن يَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ لَا بُرْهَانَ لَهُ بِهِ فَإِنَّمَا حِسَابُهُ عِندَ رَبِّهِ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الْكَافِرُونَ﴾ [مؤمنون: ۱۱۷]: «هر کس که با الله معبود دیگری را بخواند، مسلماً هیچ دلیلی بر حقانیت آن نخواهد داشت؛ جز این نیست که حسابش نزد پروردگارش خواهد بود؛ یقیناً کافران رستگار نمی‌شوند».

ای برادر مسلمان! جز الله را فرامخوان و صدا نزن که هر نعمتی که داری، از جانب الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است و چنان چه سختی و ناراحتی به شما برسد، فقط به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ پناه ببرید: ﴿أَمَّن يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَيَكْشِفُ السُّوءَ وَيَجْعَلُكُمْ خُلَفَاءَ الْأَرْضِ أَإِلَهٌ مَّعَ اللَّهِ قَلِيلًا مَّا تَذَكَّرُونَ﴾ [نمل: ٦٢]: «آیا این بت‌ها بهتر هستند یا کسی‌ که درخواست درمانده را که وقتی او را فرا بخواند، اجابت می‌کند، مشکل را برطرف می‌سازد و شما را جانشینان زمین قرار می‌دهد؟ آیا معبود حق دیگری با الله هست؟! چه اندک پند می‌گیرید!» سوگند به الله، هیچ معبود شایسته و بر حقی جز الله وجود ندارد که مشکلی را برطرف سازد، درمانده را وقتی ‌که کمک بخواهد، اجابت کند و از میان بندگانش هر کس را بخواهد، به عنوان جانشین قرار دهد. پس از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ درباره‌ی خودت بترس و حق را در جایگاه خودش قرار بده و در دینت به ناحق زیاده ‌روی نکن که همانند یهود و نصارا می‌شوی.

***

1. [بخاري: كتاب الاستسقاء، باب الاستسقاء، في خطبة الجمعة غير مستقبل القبلة، رقم (١٠١٤)، مسلم: كتاب صلاة الاستسقاء، باب الدعاء في الاستسقاء، رقم (٨٩٧)] ↩︎