(۴۶) نذر و کراهت از انجام آن

(۴۶) سوال: آرزویی دارم که امیدوارم الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ آن را محقق نماید که برای تحقق آن نیز بارها نذر کرده‌ام، همچنین به مساجد اولیاء و صالحین رفته و آنجا نذر می‌نمودم، همچنین بعد از محقق شدن آرزویم هر آنچه از نذرها را که به یاد داشتم وفا نمودم اما به ‌خاطر مدت طولانی که از این نذرها می‌گذرد تعدادی از نذرهایم را فراموش کرده‌ام. لطفا توضیح دهید آیا نذرهایی را که فراموش کرده‌ام ساقط می‌شوند یا – اگر ساقط نمی‌شوند – چه کار کنم؟ جزاکم الله خیرا.

جواب:

در پاسخ به این سؤال مهم می‌گوییم: اولا: این ‌که برای حصول مقصودش نذر می‌کند اشتباه بزرگی است زیرا رسول ‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از نذر کردن نهی نموده و فرموده‌اند: «إنه لا يأتي بخير»^۱ : (هیچ خیری به ارمغان نمی‌آورد) لذا این نذر نیست که خیر را برای انسان به ارمغان آورده و شر را از وی دفع می‌کند، هرگاه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ چیزی را بخواهد هیچ چیزی‌ از جمله نذر و غیر آن نمی‌تواند از قضاء الله جلوگیری کند لذا در حدیث دیگری آمده: «إنه لا يرد شيئا»^۲ : (نذر چیزی را باز نمی‌گرداند و تغییر نمی‌دهد) زیرا هرآنچه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بخواهد می‌شود و هرآنچه نخواهد واقع نمی‌شود لذا کسی گمان نکند اگر نذری انجام داد و مقصودش حاصل شد به ‌خاطر نذرش بوده زیرا نذر، مکروه و از آن نهی شده است و مکروه نمی‌تواند وسیله‌ای برای نزدیک شدن به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ باشد. چگونه با چیزی که رسول ‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از آن نهی نموده به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ متوسل می‌شوی؟ این تضاد است! انسان فقط می‌تواند با چیزهایی به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ متوسل شود که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ آن را دوست دارد تا خواسته‌ای که شخص توسل‌کننده دوست دارد برایش حاصل شود. ثانیا: این‌ که به مساجد اولیاء و صالحین می‌رود را چنین فهمیدم که آن‌ جا مساجدی وجود دارد که بر قبور اولیا و صالحین بنا شده‌ است. مساجدی که بر قبور اولیا و صالحین بنا می‌شود مکان عبادت و تقرّب جستن نیست، نماز در آن‌جا صحیح نیست و واجب است ویران شود زیرا رسول ‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از ساختن بنا بر قبر، نهی نموده و فرموده‌اند: «لعنة الله على اليهود والنصارى اتخذوا قبور أنبيائهم مساجد»^۳ : (لعنت الله بر یهود و نصاری باد زیرا قبرهای پیامبرانشان را مساجد قرار دادند). بر والیان امور در سرزمینی که در آن مساجدی وجود دارد که بر قبرها بنا شده‌اند نیز اگر خیرخواه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ، رسولش صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ، کتابش و مسلمانان باشند واجب است آن‌ را ویران کنند اما اگر مساجد، قبل از قبرها و دفن میت در مسجد وجود داشته‌اند واجب است قبرها نبش شوند زیرا مسجد به ‌خاطر مقبره بنا نشده و برای نماز، ذکر و قرائت قرآن بنا شده است لذا نبش این قبر، خارج کردن میت از آن و دفن این میت همراه دیگر مسلمانان واجب است و تأیید کردن وجود قبر در مسجد و رها کردن آن جایز نیست.

اگر کسی بگوید: چگونه چنین می‌گویی در حالی ‌که قبر رسول‌ الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در مسجدش است؟ الان مسجد از همه‌ی جوانب، قبر را در برگرفته و مسلمانان نیز آن را مشاهده می‌کنند؟ جواب: این امت بر گمراهی اجماع . اتفاق نمی‌کنند، مسجد نیز بر قبر رسول ‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بنا نشده و رسول ‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نیز در مسجد دفن نشده‌اند. هنگامی‌ که رسول ‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به مدینه هجرت نمود آن را بنا نمود و در آن دفن نشد بلکه در خانه‌اش در اتاق عایشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا دفن شد. وقتی مسلمانان احتیاج داشتند مسجد را توسعه دهند آن را توسعه و گسترش دادند که بدین خاطر خانه‌های همسران رسول ‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از جمله‌ اتاق عایشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا وارد توسعه شد اما خانه‌ای مستقل بود. مسلمانان در هنگام توسعه قصد نداشتند اتاق عایشه به مسجد داخل شود لذا اتاقی در مسجد است که قبل از بنای مسجد -منظور قسمت توسعه است- وجود داشته است سپس سه دیوار دور آن کشیده شد که بنابراین بنای مستقلی است که قبل از این توسعه وجود داشته است. هنگامی‌ که این قسمت را به مسجد اضافه کردند نیز معتقد بودند بنایی جداگانه است که با دیوارهایش متمایز است لذا مثل حالتی نیست که میت آورده شده و در گوشه‌ای از مسجد دفن می‌شود یا مسجد روی قبر بنا می‌شود یا مطلقا اموات در آنجا دفن شده‌اند لذا دلیلی برای مساجدی که روی قبور بنا شده یا مطلقا اموات در آن‌جا دفن شده‌اند نیست. استدلال به این مسأله نیز فقط شبهه‌ای است که اهل بدعت برای مردمانِ ساده ‌لوح مطرح می‌کنند تا وسیله‌‌ای برای تأیید موضع‌گیری‌های آنان پیرامون مساجدِ بنا شده بر قبرها باشد و چه بسیار است مسائلی که از جمله متشابهات هستند – که البته تلبیس‌‌گران، سبب متشابه شدن آن‌ها می‌شوند – تا بدین وسیله بندگان الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را گمراه سازند. این دو مسأله‌ی مهم در جواب این سؤال بود.

اما مسأله‌ی سوم این است که نمی‌داند به همه‌ی نذرهایی که انجام داده عمل نموده است یا خیر؛ چیزی جز آنچه به یاد دارد بر وی واجب نیست زیرا اصل بر برائت ذمّت است لذا واجب است به نذرهایی که به یاد دارد وفا کند و آنچه به یاد ندارد بر وی واجب نیست.

نهی از نذر کردن را تکرار می‌کنم – فرقی ندارد نذر مطلق یا نذری باشد که به شرطی معلّق شده است – زیرا رسول ‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از نذرکردن، نهی نموده و فرموده‌اند: (هیچ خیری به ارمغان نمی‌آورد) بنابراین نذر، خیری به ارمغان نمی‌آورد، قضاء و قدر را باز نمی‌گرداند و بلایی را رفع نمی‌کند بلکه فقط انسان را مکلف نموده و چیزی که بر انسان لازم نیست و از آن در عافیت است را بر وی لازم می‌گرداند. فرقی ندارد این نذر معلق به شرط باشد مثل این‌ که بگوید: اگر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بیمارم را شفا دهد بر من واجب است برای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ چنین و چنان انجام دهم، یا نذر غیر معلق مثل این‌ که مثلا بگوید: نذر می‌کنم از هر ماه، ده روز را برای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ روزه باشم. از نذر دوری کنید، از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ سلامت را خواستاریم.

***

[صحیح مسلم: كتاب النذر، باب النهي عن النذر، رقم ١٦٣٩] ↩︎
[صحیح بخاری: كتاب النذر، باب إلقاء النذر العبد إلى القدر، رقم ٦٦٠٨ / صحیح مسلم: كتاب النذر، باب النهي عن النذر، رقم ١٦٣٩] ↩︎
[صحیح بخاری: كتاب الصلاة، باب الصلاة في البيعة، رقم ٤٣٥ / صحیح مسلم: كتاب المساجد، باب النهي عن بناء المساجد على القبور و اتخاذ الصور فيها و النهي عن اتخاذ القبور مساجد، رقم ٥٢٩] ↩︎

تعداد بازدید: 27

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

تقول السائلة: أنه كانت لي أمنية أرجو أن تتحقق من الله -عز وجل-، وقد نذرت لها العديد من النذور لتتحقق، وكنت أذهب إلى مساجد أولياء الله الصالحين وأنذر هناك، كذلك وبعد تحقق هذه الأمنية قمت بالوفاء بما أتذكر من هذه النذور، ولكن كان هناك العديد من النذور نسيتها نظرا لطول المدة على هذه النذور، فأرجو من فضيلتكم توضيح هل تسقط هذه النذور التي نسيتها أم ماذا أفعل؟ جزاكم الله خيرًا.

فأجاب رحمه الله تعالى نقول في الجواب على هذا السؤال المهم: أولا: كونها تنذر الله -عز وجل- ليحصل مقصودها هذا خطأ عظيم، لأن النبي صلى الله عليه وسلم نهى عن النذر وقال: «إنه لا يأتي بخير» فليس النذر هو الذي يجلب الخير للإنسان، ولا النذر هو الذي يدفع الشر، إذا قضى الله قضاء فلا مرد له، لا بالنذر، ولا غيره، ولهذا جاء في حديث آخر: « إنه لا يرد شيئا»، فإن ما شاء الله كان وما لم يشأ لم يكن ، فلا يظن الظان إذا نذر شيئًا وحصل مقصوده أن هذا من أجل النذر ، لأن النذر مكروه منهي عنه، والمكروه لا يكون وسيلة إلى الله عز وجل، وكيف تتوسل إلى الله بما نهى عنه رسول الله ؟ هذا فيه مضادة؟ إنما يتوسل الإنسان إلى الله بما يحب -أي: بما يحبه الله -عز وجل- حتى يحصل للمتوسل ما يحب.

ثانيا: كونها تذهب إلى مساجد الأولياء والصالحين، أفهم من هذا أن هناك مساجد مبنية على قبور الأولياء والصالحين، وهذه المساجد التي تبنى على قبور الأولياء والصالحين ليست مكان عبادة ولا قربة، والصلاة فيها لا تصح، ويجب أن تهدم، لأن النبي صلى الله عليه و سلم نهى عن البناء على القبور وقال: «لعنة الله على اليهود والنصارى اتخذوا قبور أنبيائهم مساجد»، والواجب على ولاة الأمور في البلاد التي فيها مساجد مبنية على القبور أن يهدموها إذا كانوا ناصحين الله ورسوله وكتابه والمسلمين، أما إذا كانت المساجد سابقة على القبور ودفن الميت في المسجد، فإن الواجب نبشه، لأن المسجد لم يُبْنَ على أنه مقبرة بني للصلاة والذكر وقراءة القرآن فالواجب نبش هذا القبر، وإخراج الميت منه، ودفنه مع الناس، ولا يجوز إقرار القبر في المسجد.

فإن قال قائل: كيف تقول هذا وقبر النبي صلى الله عليه وسلم في مسجده؟ الآن المسجد محیط به من كل جانب ومازال المسلمون يشاهدون هذا؟ فالجواب: أن هذه الأمة لا تجتمع على ضلالة، وقبر النبي عليه الصلاة والسلام- لم يبن عليه المسجد، و لم يدفن الرسول في المسجد، المسجد كان بناه الرسول -عليه الصلاة والسلام – حين قدم المدينة مهاجرًا ، والنبي صلى الله عليه وسلم لم يقبر فيه، وإنما قبر في بيته في حجرة عائشة رضي الله عنها، ثم لما احتاج المسلمون إلى توسعة المسجد وسعوه، فدخلت فيه بيوت أزواج النبي صلى الله عليه وسلم و كان من جملتها بيت عائشة، لكنه بيت مستقل، لم ينو المسلمون حين وسعوا المسجد أن يكون من المسجد، فهو حجرة في مسجد قائمة قبل بناء المسجد – أعني: الزيادة في المسجد – ثم إنه زيد فيه فطوق بثلاثة جدران، فهو بناء مستقل سابق على هذه الزيادة، وحين زادوها كانوا يعتقدون أن هذا بناء منفصل عن المسجد متميز بجدرانه، فليس مثل الذي يؤتى بالميت ويدفن في جانب المسجد، أو يبنى المسجد على القبر، وحينئذ لا حجة فيه لأصحاب المساجد التي بنيت على القبور، أو التي قبر فيها الأموات إطلاقا، وما الاحتجاج بهذا إلا شبهة يلقيها أهل الأهواء على البسطاء من الناس ليتخذوا منها وسيلة إلى تبرير مواقفهم في المساجد المبنية على قبورهم، وما أكثر الأمور المتشابهات – بل التي يجعلها مُلَبِّسُوهَا متشابهات- ليضلوا بها عباد الله هاتان مسألتان مهمتان في الجواب على هذا السؤال.

أما المسألة الثالثة، وهي: أنها لا تعلم أن النذور التي نذر قد وَفَّتْ بها جميعا، فلا يجب عليها إلا ما علمته لأن الأصل براءة الذمة، فما علمته من النذور وجب عليها الوفاء به، وما لم تعلمه فإنه لا يجب عليها.

ولكنني أكرر النهي عن النذر ، سواء كان نذرا مطلقًا أو معلقًا بشرط، لأن النبي صلى الله عليه وسلم نهى عن النذر وقال: «إنه لا يأتي بخير» فالنذر يأتي بخير، لا يرد قضاء، ولا يرفع بلاء، وإنما يكلف الإنسان، ويلزمه ما ليس بلازم له، وما هو بعافية منه، سواء كان هذا النذر معلقا بشرط، مثل أن يقول: إن شفى الله مريضي فلله علي كذا وكذا، أو غير معلق مثل أن يقول: الله علي نذر أن أصوم من كل شهر عشرة أيام مثلا، فالبعد البعد عن النذر، نسأل الله السلامة.