۸۸ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: حکم کسی که معتقد باشد صفات خالق مثل صفات مخلوق است، چیست؟

جواب دادند: کسی که معتقد باشد صفات خالق مثل صفات مخلوق است، در گمراهی به سر می‌برد. زیرا به نصّ قرآن کریم، صفات خالق مثل صفات مخلوق نمی‌تواند باشد. الله تعالی می‌فرماید: {لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ[۱]}، یعنی: {هیچ چیز همانند او نیست و او شنوای بیناست}، و لازمه‌ی تماثل دو چیز در اسم یا صفت، این نیست که در حقیقت نیز باید مثل هم باشند. این یک قاعده‌ی واضح است.

مثلا: آیا انسان دارای صورت نیست؟ و حیوان نیز دارای صورت است. نامِ هر دو، صورت است. اما حقیقتشان مثل هم نیست. شتر، دست دارد، و انسان نیز دست دارد. اما آیا این دو دست، همانند هم هستند؟ جواب، خیر است. بنا بر این چرا نمی‌گویی که الله عز و جل «وجه: صورت» دارد که مثل صورت مخلوقات نیست، و «ید: دست» دارد که مثل دست مخلوقات نیست؟! الله تعالی می‌فرماید: {وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَالْأَرْضُ جَمِيعًا قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَالسَّمَاوَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ}[۲]، یعنی: {«مشرکان» الله را آن گونه که حقّ شناخت اوست، نشناختند؛ و روز رستاخیز همه‌ی زمین در مشت او قرار دارد، و آسمان‌ها با دست راستش در هم پیچیده می‌شود. او از آنچه که شریکش می‌سازند، پاک و منزه است}، و می‌فرماید: {يَوْمَ نَطْوِي السَّمَاءَ كَطَيِّ السِّجِلِّ لِلْكُتُبِ}[۳]، یعنی: {روزی که آسمان را در هم می‌پیچیم، همانند در هم پیچیدن طومار برای نوشتن}. آیا دستی از دست‌های مخلوقات وجود دارد که مانند این دست باشد؟ خیر. بنا بر این واجب است این را بدانیم که خالق مثل مخلوق نیست؛ نه در ذات و نه در صفاتش {لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ[۴]}، یعنی: {هیچ چیز همانند او نیست و او شنوای بیناست}، و به همین خاطر، ابدا جایز نیست صفتی از صفات الله را تصور کنی، یا گمان کنی که صفات الله همانند صفات مخلوقات است.

[۱] – سوره شوری، آیه «۱۱».

[۲] – سوره زمر، آیه «۶۷».

[۳] – سوره أنبیاء، آیه «۱۰۴».

[۴] – سوره شوری، آیه «۱۱».