۳۴ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: جمع بین این فرموده‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم: «هیچ یک از شما نگوید: پروردگارا، اگر خواستی مرا بیامرز، پروردگارا، اگر خواستی بر من رحم فرما. خواسته‌اش را با عزم بخواهد و رغبتش را بزرگ گرداند. زیرا هیچ کسی نمی‌تواند الله تعالی را مجبور کند»، و این فرموده‌ی ایشان: «تشنگی رفع شد، و رگ‌ها خیس شدند، و إن شاءالله اجر، ثابت گشت»، چگونه است؟

جواب دادند: حدیث اولی صحیح است، و در لفظی دیگر آمده است: «به درستی که اعطای هیچ چیزی برای الله، بزرگ نیست». اما این صیغه‌ای که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از آن نهی فرموده است: «پروردگارا، اگر خواستی مرا بیامرز»، معانی فاسدی را به انسان القا می‌کند:

یکی اینکه کسی می‌تواند الله را مجبور به کاری کند، و دیگری اینکه مغفرت و رحمت الله، امر بسیار بزرگی است که به تو نمی‌دهد، و به همین خاطر فرمود: «به درستی که اعطای هیچ چیزی برای الله، بزرگ نیست»، در حالی که شما اگر از کسی بخواهید و به او بگویید که اگر خواستی به من یک میلیارد بده، چنین چیزی برای او سنگین است، و به همین خاطر به او گفتی: اگر خواستی بده. همچنین، این احساس را منتقل می‌کند که تو از بخشش کسی که از او طلب می‌کنی، بی نیازی؛ اگر داد که هیچ، و اگر نداد هم مهم نیست. به همین خاطر رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از گفتن کلمه‌ی «اگر خواستی» نهی فرموده است.

اما «إن شاءالله»ی که در حدیث دوم آمده است، اثر کمتری از گفتن «اگر خواستی» دارد، زیرا ممکن است قصد گوینده‌اش تبرک باشد، نه تعلیق دعا به آن.

بنا بر این وجه جمع این است که عبارت «إن شاءالله» سبک‌تر از گفتن «اگر خواستی» است.

همچنین می‌شود گفت که این را می‌رساند که از گفتن «إن شاءالله» نهی شده است، اما گفتن «اگر خواستی»، حرام است. اما چگونه از گفتن آن نهی شده است ولی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آن را گفته‌اند؟ چنان که در حدیث دومی که سائل ذکر کرد، آمده است. گر چه صحت این حدیث مورد اختلاف است، اما در حدیث صحیح ثابت است که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم هر گاه مریضی را عیادت می‌کردند، می‌گفتند: «اشکالی ندارد، إن شاءالله که پاک کننده است». این جمله اگر چه خبری است، اما معنایش طلبی است. جواب این است که این جمله مبنی بر رجاء و امیدواری است تا اینکه مریضی، سببی برای پاک شدن گناهان باشد، و این مانند حدیث «و إن شاءالله اجر ثابت گشت» می‌باشد. بنا بر این، از باب رجاء و امیدواری است.