(۶۹۲۴) سوال: آیا برای دریافت پاداش عمل، شرط است که انسان از پاداش وعده داده‌شده از سوی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ آگاه باشد؟ مثلاً اگر کسی به مسجد می‌رود و در نماز جماعت شرکت می‌کند اما نمی‌داند که به ازای هر قدمی که برمی‌دارد، درجه‌ای برایش نوشته می‌شود، حسنه‌ای برایش ثبت می‌شود و خطایی از او پاک می‌شود همان‌طور که در حدیث صحیح آمده است، آیا او به پاداشی که در حدیث آمده دست می‌یابد یا خیر؟

جواب:

برای دریافت پاداش، شرط نیست که انسان از آن آگاه باشد بلکه پاداش به فردی که آن عمل را انجام داده است، داده می‌شود خواه او نیت دریافت آن پاداش را داشته باشد یا نداشته باشد اما بدون شک اگر فرد پاداشی را که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ برای این عبادت مقرر کرده است، در نظر بگیرد و به آن امید داشته باشد، بهتر و کامل‌تر خواهد بود و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم برای همین فرمودند: «مَنْ صَامَ رَمضانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ»[۱]: (هر كسى رمضان را از روى ايمان و براى كسب پاداش آن روزه بگیرد، گناهان گذشته‌اش بخشيده می‌شوند).

 بدون شک، اگر انسان در انجام عمل صالح به پاداش آن توجه داشته باشد و آن را در نظر بگیرد، ایمانش قوی‌تر و اشتیاقش بیشتر از کسی که از آن غافل مانده، خواهد بود.

اما از ظاهر نصوص برمی‌آید که پاداش مرتبط با آن عمل به دست می‌آید حتی اگر آن پاداش معین در خاطر فرد نباشد یا اصلاً از آن آگاه نباشد همان‌طور که اگر فردی عمل حرامی که مجازاتی برای آن تعیین شده است را انجام دهد، مجازات او اعمال می‌شود حتی اگر از آن مجازات اطلاعی نداشته باشد، مثلاً اگر مردی -والعیاذ بالله- با زنی زنا کند، در حالی که او متأهل است و در نکاحی صحیح با همسرش جماع نموده است و می‌داند که زنا حرام است اما از مجازات رجم (سنگسار) اطلاعی نداشته باشد، او باید سنگسار شود حتی اگر نداند که مجازاتش رجم است اگر شروط اجرای حکم آن به جا آمده باشد.

شاید کسی به ما بگوید: اگر می‌دانستم حد من رجم است، زنا نمی‌کردم، ما پاسخ می‌دهیم: دانستن مجازات شرط نیست.

 همچنین اگر مردی در روز ماه رمضان با همسرش جماع کند در حالی که روزه بر او واجب بوده است و بپرسد: آیا باید کفاره بپردازم؟ ما می‌گوییم: بله، تو باید کفاره بپردازی؛ اگر بگوید: من نمی‌دانستم که باید کفاره بدهم و اگر می‌دانستم، جماع نمی‌کردم، ما پاسخ می‌دهیم: دانستن کفاره شرط نیست، به محض این‌که تو می‌دانستی این کار حرام است و حرمت ماه رمضان را شکستی، باید کفاره بپردازی.

دلیل این مسئله، داستان مردی است که در روز رمضان با همسرش جماع کرد سپس نزد رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آمد و گفت: «و قَالَ: هَلَكْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، قَالَ: وَمَا أَهْلَكَكَ؟. قَالَ: وَقَعْتُ عَلَى امْرَأَتِي فِي رَمَضَانَ»[۲]: (و گفت: ‌ای رسول الله، هلاک شدم، رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم پرسید: چه چیزی تو را هلاک کرده است؟ گفت: من در (نهار ماه) رمضان بر همسرم وارد شدم (یعنی جماع کردم)) پس رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم او را امر به کفاره کرد با این‌که آن مرد نمی‌دانست چه چیزی بر او واجب است، این نشان می‌دهد که کسی که کار حرامی را انجام می‌دهد حتی اگر از پیامدهای آن آگاه نباشد، باز هم با آن مؤاخذه می‌شود.

[۱] صحیح بخاری: كتاب الإيمان، باب صوم رمضان احتسابا من الإيمان، شماره (۳۸)، وصحیح مسلم: كتاب صلاة المسافرين وقصرها، باب الترغيب في قيام رمضان، شماره (٧٥٩).

[۲] صحیح بخاری: كتاب الصوم، باب إذا جامع في رمضان، ولم يكن له شيء، فتصدق عليه فليكفر، شماره (١٨٣٤)، و صحیح مسلم كتاب الصيام، باب تغليظ تحريم الجماع في نهار رمضان، شماره (۱۱۱۱).