(۶۳۶۹) سوال: الله در شما ای شیخ بزرگوار برکت بیاندازد،  من الحمد لله، از کودکی بر طاعت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ تربیت یافته‌ام تا اینکه بزرگ شدم، و این از فضل الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بر من است اما ای شیخ بزرگوار، من الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را با صدای بلند ذکر و استغفار می‌کنم، این خارج از اراده من است، و شیطان همیشه وسوسه‌ام می‌کند و می‌گوید: تو ریا می‌کنی، و این ریا است، و الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌داند که از کودکی به این کار عادت دارم، و از همکارانم در محل کار می‌ترسم، آیا این کار را ترک کنم؟ راهنمایی‌ام کنید، مأجور باشید.

جواب:

نصیحت من به تو این است که بر التزام خود ادامه دهی و الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را بر این نعمت شکرگذاری، و به عمل خود مغرور نشوی، و حریص باش که کارت مخفی باشد، مگر اینکه آن را برای تشویق دیگران ذکر کنی، زیرا اعمال به نیت‌هاست.

و اما درباره بلند کردن صدا، صدایت را به گونه‌ای بلند نکن که به اطرافیان اذیت برسانی زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در مسجد اعتکاف کرده بود، صدای قرائت بلند برخی را شنید، پرده را کنار زد و فرمودند: «أَلَا إِنَّ كُلَّكُمْ مُنَاجٍ رَبَّهُ، فَلَا يُؤْذِيَنَّ بَعْضُكُمْ بَعْضًا، وَلَا يَرْفَعْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَعْضٍ فِي الْقِرَاءَةِ»^[۱]: (آگاه باشید، یقینا همه‌ی شما پرودگارتان را مناجات می‌کنید پس کسی یک‌دیگر را اذیت نکند و بر یک‌دیگر در قرائت صدایش را بلند نکند) اگر بلند کردن صدا باعث اذیت نشود، ولی خودت از ریا می‌ترسی که از اذکاری است که مستحب نیست صدا در آن بلند شود، پس صدایت را بلند نکن و تلاش کن خودت را به ذکر و استغفاری عادت دهی که در آن صدای بلندی نباشد.

آنچه گفتم درباره اذکاری است که مستحب نیست صدا در آن بلند شود، برخلاف اذکاری که مستحب است صدا در آن بلند شود، مانند اذکار پس از نمازهای فرض که مشروع است انسان صدایش را بلند کند، به خاطر گفته‌ی ابن عباس رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ: «رَفْعَ الصَّوْتِ بِالذِّكْرِ حِينَ يَنْصَرِفُ النَّاسُ مِنَ الْمَكْتُوبَةِ كَانَ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، وَ قَالَ: كُنْتُ أَعْلَمُ إِذَا انْصَرَفُوا بِذَلِكَ إِذَا سَمِعْتُهُ»^[۲]: (بلند گفتن ذکر پس از آن‌که مردم از نماز واجب سلام می‌دادند، در زمان رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم رواج داشت، (ابن عباس) می‌گوید: من وقتی صدای آن را می‌شنیدم، می‌فهمیدم که نماز تمام شده است).

و همچنین در تلبیه، رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم اصحابش را امر کرد که صدای تلبیه‌‌ی شان را بلند کنند، و اصحاب صدایشان را بالا می‌بردند تا حدی که صدایشان گرفته می‌شد و  آن را فریاد می‌گفتند.

پس نکته مهم این است که بهترین حالت ذکر با صدای پایین است، اگر جهر کردن آن باعث اذیت دیگران شود، جهر حرام است، و اگر اذیتی نکند، اشکالی ندارد، مگر اینکه انسان از ریا می‌ترسد، مانند سوال‌کننده، پس ذکرش را با صدای پایین بگوید، مگر اینکه ذکر در دسته اذکاری باشد که جهر کردن در آنها مشروع است، پس آن را  با صدای بلند بگوید.

[۱] مسند أحمد (٣/ ٩٤، رقم ۱۱۹۱۵) ، و سنن أبو داود كتاب قيام الليل، باب في رفع الصوت بالقراءة في صلاة الليل، شماره (۱۳۳۲).

[۲] صحیح بخاري: كتاب الأذان، باب الذكر بعد الصلاة، شماره (٨٠٥)، و صحیح مسلم: كتاب المساجد ومواضع الصلاة، باب الذكر بعد الصلاة، شماره (٥٨٣).