(۶۲۰۱) سوال: چگونه مسلمان می‌تواند نجات از آتش جاودانه را برای خود تضمین کند؟

جواب:

هیچ‌کس نمی‌تواند این نجات را برای خود تضمین کند، چرا که: «إِنَّ قُلُوبَ بَنِي آدَمَ كُلَّهَا بَيْنَ إِصْبَعَيْنِ مِنْ أَصَابِعِ الرَّحْمَنِ كَقَلْبٍ وَاحِدٍ، يُصَرِّفُهُ حَيْثُ يَشَاءُ»^[۱]: (دل‌های همه‌ی فرزندان آدم همانند يک قلب در ميان دو انگشت از انگشتان (پروردگار) رحمان است که هرگونه بخواهد، آن را دگرگون می‌گرداند) اما مؤمن باید به رحمت الهی و نجات از آتش امیدوار باشد، با آن عبادت خالصانه‌ای که انجام داده و اوامر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را اطاعت کرده و از نواهی‌اش دوری گزیده است چنان‌که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ فرموده است: {وَسَارِعُوۤا۟ إِلَىٰ مَغۡفِرَةࣲ مِّن رَّبِّكُمۡ وَجَنَّةٍ عَرۡضُهَا ٱلسَّمَـٰوَ ٰ⁠تُ وَٱلۡأَرۡضُ أُعِدَّتۡ لِلۡمُتَّقِینَ* ٱلَّذِینَ یُنفِقُونَ فِی ٱلسَّرَّاۤءِ وَٱلضَّرَّاۤءِ وَٱلۡكَـٰظِمِینَ ٱلۡغَیۡظَ وَٱلۡعَافِینَ عَنِ ٱلنَّاسِۗ وَٱللَّهُ یُحِبُّ ٱلۡمُحۡسِنِینَ* وَٱلَّذِینَ إِذَا فَعَلُوا۟ فَـٰحِشَةً أَوۡ ظَلَمُوۤا۟ أَنفُسَهُمۡ ذَكَرُوا۟ ٱللَّهَ فَٱسۡتَغۡفَرُوا۟ لِذُنُوبِهِمۡ وَمَن یَغۡفِرُ ٱلذُّنُوبَ إِلَّا ٱللَّهُ وَلَمۡ یُصِرُّوا۟ عَلَىٰ مَا فَعَلُوا۟ وَهُمۡ یَعۡلَمُونَ* أُو۟لَـٰۤىِٕكَ جَزَاۤؤُهُم مَّغۡفِرَةࣱ مِّن رَّبِّهِمۡ وَجَنَّـٰتࣱ تَجۡرِی مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَـٰرُ خَـٰلِدِینَ فِیهَاۚ وَنِعۡمَ أَجۡرُ ٱلۡعَـٰمِلِینَ} [سوره آل عمران: ۱۳۳-۱۳۶]: (و به سوی آمرزش پروردگارتان و بهشتی بشتابید که گستره‌ی آن [به اندازه‌ی] آسمان‌ها و زمین است [و] برای پرهیزگاران مهیا شده‌ است* آن کسانی ‌که در [هنگام] توانگری و تنگدستی انفاق می‌کنند و خشم خود را فرومی‌برند و از مردم درمی‌گذرند؛ و الله نیکوکاران را دوست دارد* و [همان] کسانی که چون مرتکب کار زشتی شدند یا بر خود ستم کردند، الله را یاد می‌کنند و برای گناهانشان آمرزش می‌خواهند ـ و جز الله چه کسی گناهان را می‌آمرزد؟ـ و بر آنچه کرده‌اند پافشاری نمی‌کنند در حالی ‌که می‌دانند [گناهکارند و الله بخشاینده و توبه‌پذیر است]* پاداش اینان، آمرزشی از [جانب] پروردگارشان است و باغ‌هایی که از زیر [درختان] آن جویبار‌ها جاری است؛ جاودانه در آن می‌مانند؛ و پاداش [نیکوکاران و] اهل عمل چه نیکوست).

پس انسان، هرگاه واجباتی را که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بر او فرض کرده انجام دهد، و از آن‌چه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بر او حرام کرده دوری نماید، و این کارها را تنها برای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ و با پیروی از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم انجام دهد، امید آن می‌رود که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ او را به سبب این اعمال از آتش دوزخ نجات داده و وارد بهشت گرداند و شایسته است که در این حالت، گمان نیک به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ داشته باشد و از رحمت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ ناامید نباشد ولی با این حال، هر انسانی باید بترسد که مبادا عملش پذیرفته نشده باشد؛ زیرا انسان بشر است و ممکن است در دلش نوعی خودپسندی نسبت به عملش باشد که آن عمل را نابود کند یا در دلش چیزی از ریا باشد یا در عملش بدعتی وجود داشته باشد، پس تضمینی به طور مشخص وجود ندارد، اما به طور کلی می‌گوییم: الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ فرموده است: {مَنۡ عَمِلَ صَـٰلِحࣰا مِّن ذَكَرٍ أَوۡ أُنثَىٰ وَهُوَ مُؤۡمِنࣱ فَلَنُحۡیِیَنَّهُۥ حَیَوٰةࣰ طَیِّبَةࣰۖ وَلَنَجۡزِیَنَّهُمۡ أَجۡرَهُم بِأَحۡسَنِ مَا كَانُوا۟ یَعۡمَلُونَ} [سوره النحل: ۹۷]: (هر کس ـ مرد یا زن ـ که کار نیک کند و مؤمن باشد، قطعاً او را [در دنیا] به زندگانی پاک و پسندیده‌ای زنده می‌داریم و [در آخرت نیز] بر اساس نیکوترین [طاعت و] كارى كه مى‌كردند، به آنان پاداش می‌دهیم).

[۱] صحیح مسلم کتاب القدر، باب تصريف الله – تعالى – القلوب كيف شاء، شماره (٢٦٥٤).