(۲۹۴۱) سوال: یازده روز بیمار بودم و نماز نخواندم آیا کفاره بر من واجب است؟ آیا هنگامی که این نمازها را قضا می‌‌کنم برای هر نماز یک اقامه لازم است یا یک اقامه برای همه‌‌ی نمازها کافی است؟

جواب:

اول: واجب است بدانیم که برای بیمار جایز نیست که نمازش را از وقت آن به تأخیر بیندازد مگر اینکه به دلیل دشواری نماز خواندن در هر وقت قصد جمع بستن بین ظهر و عصر یا بین مغرب و عشاء داشته باشد بلکه بر بیمار واجب است نماز را در وقت آن بخواند چه نمازهایی که شرعا جمع بسته می‌‌شوند به صورت جمع بخواند یا اینکه نه مهم اینکه وقت خارج نشود تا اینکه در هر حالتی که می‌‌تواند نماز بخواند به دلیل فرموده‌‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به عمران بن حصین رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ : «صل قائما، فإن لم تستطع فقاعدا، فإن لم تستطع فعلی جنب»[۱](به صورت ایستاده نماز بخوان اگر نتوانستی به صورت نشسته و اگر نتوانستی بر پهلو نماز بخوان).

لذا بیمار به خواندن نماز به صورت ایستاده امر می‌‌شود اگر نتواست به صورت نشسته و در صورتی که نتوانست روی پهلویش نماز می‌‌خواند. اگر به صورت نشسته نماز خواند در هنگام قیام و رکوع به حالت چها زانو می‌‌نشیند و در هنگام سجود و نشستن به حالت همیشگی می‌‌نشیند این در صورتی که برایش میسر باشد و گر نه هر طوری که برایش میسر باشد می‌‌نشیند و فرقی ندارد که بنشیند در حالی که به چیزی تکیه داده باشد یا اینکه به جیزی تکیه نداده باشد.

اگر نتوانست بر پهلویش نماز می‌‌خواند و صورتش به سمت قبله باشد و در حالت رکوع و سجود با سرش اشاره نموده و اشاره‌‌اش در سجود بیشتر باشد.

اگر نتوانست با سرش اشاره کند بسیاری از اهل علم می‌‌گویند: با چشمش اشاره می‌‌کند و اما اشاره با انگشت همان‌‌طور که نزد بسیاری از عوام مشهور است اصلی را برای آن نه در سنت و نه در کلام اهل علم سراغ ندارم در این صورت مشروع نیست که با انگشت اشاره کنی به این صورت انگشتت را حرکت دهی و در رکوع آن را کمی خم کنی و در سجود آن را بیشتر خم کنی به این دلیل که وارد نشده است.

اگر با اشاره‌‌ای که مشروع است نتوانست با قلبش نیت می‌‌کند ابتدا تکبیر می‌‌گوید سپس دعای استفتاح می‌‌خواند سپس سوره‌‌ی فاتحه و هر سوره‌‌ای که میسر است را می‌‌خواند سپس تکبیر گفته و نیت رکوع می‌‌کند سپس هر گاه گفت (سمع الله لمن حمده) نیت بالا آمدن از رکوع می‌‌کند هنگام سجود نیت سجود می‌‌کند همچنین هنگام بالا آمدن از سجود نیت می‌‌کند و به همین صورت.

مهم اینکه اگر از حرکت بدنش عاجز ماند با قلبش حرکت می‌‌کندو افعالی که انجام می‌‌دهد را با قلبش نیت می‌‌کند اگر احساس نداشته باشد و نتواند فکر کند نماز و قضا نمودن بر او واجب نیست این اموری است بر مریض واجب است.

به نسبت سؤالی که سؤال کننده پرسید که روزهایی را ترک نموده و نماز نخوانده است می‌‌گوییم: بر او واجب است که به درگاه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ توبه و طلب آمرزش کند و تمام نمازهای فرضی که از او فوت شده را قضا کند نه آن‌‌طوری که برخی از عوام گمان می‌‌کنند که هر نمازی را با مثل آن نماز می‌‌خواند بلکه همه‌‌ را با هم می‌‌خواند و برای هر نمازی اقامه می‌‌گوید زیرا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم هنگامی که بین دو نماز جمع بست یک اذان گفت و برای هر نماز فرضی اقامه گفت.

[۱] تخریج آن گذشت.