(۲۹۰۳) سوال: اگر برای جماعتی به عنوان امام نماز بخوانم و بعد از اینکه نماز تمام شد به یاد بیاورم که طهارت نداشتم، چه کاری باید انجام دهم؟ آیا در این کار گناهی بر من است؟ آیا بر همه لازم است نماز را دوباره بخوانند یا اینکه فقط خودم آن را دوباره بخوانم؟ در صورتی که در اواسط نماز بمتوجه شوم چه کاری باید انجام دهم؟

جواب:

اگر با جماعتی نماز خواندی سپس بعد از نماز برای تو مشخص شد که وضو نداشتی بر تو گناهی نیست به دلیل فرموده‌‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ : {رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِن نَّسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا}[بقره: ۲۸۶]( پروردگارا! اگر فراموش یا خطا کردیم، ما را مؤاخذه نکن) و این کار تو متضمن دو چیز است:

اول: نماز خواندن در حالی که بدون طهارت هستی، این فعل از روی فراموشی از تو صادر شده است لذا بر تو گناهی نیست زیرا از باب فعل یک چیز حرام است و فعل حرام در صورتی که انسان جهل داشته باشد گناهی بر او نیست به دلیل آیه‌‌ای که ذکر کردیم.

دوم: بدون وضو نماز خواندی،  این از باب ترک نمودن یک امر است و انسان در آن به عذر به فراموشی داده نمی‌‌شود بلکه اگر فراموش کرد آنچه بر او واجب است را انجام می‌‌دهد مانند فرموده‌‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «من نام عن صلاة أو نسیها، فلیصلها إذا ذکرها»[۱](کسی که از نمازی خواب رفت یا اینکه آن را فراموش کرد هنگامی که به یاد آورد آن را بخواند) لذا با فراموشی ساقط نمی‌‌شود و تمامی دستورات الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم   این‌‌گونه است و در صورتی که وقت طلب آن باقی باشد با فراموشی ساقط نمی‌‌شود.

بنابراین می‌‌گوییم: بر تو لازم است نماز را دوباره بخوانی زیرا بدون وضو نماز خوانده‌‌ای اما به مأموینی که به تو اقتدا کرده‌‌اند نماز را دوباره نمی‌‌خوانند چون پشت سر امامی که از حالش اطلاع ندارندن با طهارت نماز خواندند، لذا آن‌‌ها آنچه بدان امر شده را انجام داده‌‌اند لذا در این قضیه بر آن‌‌ها چیزی نیست.

هرگاه در اثنای نماز به یاد آوردی بر تو واجب است از نماز خارج شوی زیرا ادامه دادن نماز بر تو جایز نیست در حالی که وضو نداری بلکه بر تو واجب است که از نماز خارج شوی و در این صورت به یکی از کسانی که پشت سرت هستند امر می‌‌کنی که نماز را برای جماعتی که پشت سرت هستند کامل کند لذا اگر دو رکعت خواندی دو رکعت باقی‌‌مانده را تکمیل می‌‌کند در صورتی که نماز چهار رکعتی باشد و اگر انجام ندادی آن‌‌ها می‌‌توانند یکی را از خود جلو بفرستند تا نماز را برای آ‌‌ن‌‌ها کامل کند و اگر میسر نشد هر یک از آن‌‌ها نماز خود را به تنهایی کامل می‌‌‌‌کنند و نمازشان با این کار باطل نمی‌‌شود این حکم نماز این افراد است در صورتی که در اواسط نماز متوجه شوی بی وضو هستی.

اگر بعد از نماز متوجه شدی همان حکم را دارد و اما کسانی از اهل علم که بین اینکه بعد از نماز متوجه شود یا در اثنای نماز فرق گذاشته‌‌اند و می‌‌گویند: اگر بعد از نماز متوجه شود نماز مأمومین درست است ولی اگر در اثنای نماز متوجه شود نماز مأمومین باطل است این قول آن‌‌ها وجهی ندارد زیرا علت یکی است و چون مأمومین معذور هستند از این جهت که به کسی که ظاهر نمازش درست است اقتدا نموده‌‌اند و از امو باطنی خبر ندارند لذا اگر در اثنای نماز امام متوجه شد چه چیزی نماز مأمومین را باطل می‌‌کند در حالی که آن‌‌ها آنچه بر آن‌‌ها واجب بوده را انجام داده‌‌اند؟! و در این صورت به نماز خود ادامه می‌‌دهند.

سؤال: شیخ بزرگوار! فرقی ندارد که مقصود از طهارت غسل یا وضو باشد؟

جواب: هر کدام که باشد فرقی ندارد.

اما اگر نجاست باشد یعنی مثلا در اثنای نماز یا بعد از نماز به یاد آورد که لباسش نجس است یعنی در حال نماز متوجه شود قسمتی از نجاست بر روی لباسش است در این صورت اگر در اثنای نماز بتواند آن را از بین ببرد انجام دهد همان‌‌طور که اگر دو لباس یا بیشتر پوشیده باشد و نجاستی بر روی لباس بالایی ببیند و آن را بیرون بیاورد به نمازش ادامه دهد اما اگر نتواند مثلا یک لباس بیشتر نداشته باشد و اگر بیرون بیاورد برهنه می‌‌شود در این صورت خارج شده و مأمومین نمازشان را همان‌‌طور که گفتیم کامل می‌‌کنند و به همین دلیل روزی پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در حالی که برای مردم نماز می‌‌خواند دمپایی خود را بیر. ن آورد، مردم نیز دمپایی‌‌های خود را بیرون آوردند هنگامی‌‌ که نماز تمام شد از آن‌‌ها سؤال کرد که چرا دمپایی‌‌ها خود را بیرون آوردند؟ گفتند: دیدیم که دمپایی خود را بیرون آوردی  ما نیز بیرون آوردیم، پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: جبرئیل به نزد من آمد و خبر داد که نجاست روی آن دو وجود دارد لذا آن‌‌ها را بیرون آوردم. [۲]و پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به نمازش ادامه داد و آن را از سر نگرفت و این دلیلی است بر اینکه هرگاه انسان در اثنای نماز متوجه نجاست بر روی لباس خود شد اگر امکان داشت نجاست را از بین می‌‌برد و به نمازش ادامه می‌‌دهد.

سؤال: شیخ بزرگوار! به این مناسب اگر این شخص در اثنای نماز متوجه وجود منی بر روی لباسش شود حکم آن چیست؟

جواب: منی پاک است و نجس نیست بنابراین اگر کسی بر روی لباسش در حال نماز اثری از منی دید به نمازش ادامه داده و اشکالی ندارد اما اگر آن را دید و دانست که به خاطر جنابتی است که غسل نزده بر او واجب است از نماز خارج شده و غسل بزند اما مأمومین همان‌‌طور که در اول جواب گفتیم انجام می‌‌دهند.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] تخریج آن گذشت.