(۲۴۹۲) سوال: چگونه انسان وتر را قضا نماید هنگامی صبح فرا برسد و در شب وترش را نخوانده است؟

جواب: قبل از این که به این سؤال پاسخ دهیم، تاکید می­کنیم که نماز وتر سنت مؤکده است و شایسته­ی مسلمان نیست که آن را ترک کند[S1]  زیرا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به آن امر نموده و انجام داده است. تا جایی که برخی از اهل علم نظرشان بر این است که نماز وتر واجب است و تارک آن گناه­کار می­شود . از امام احمد رَحِمَهُ‌الله نقل شده که می­گوید: (کسی که نماز وتر را ترک نماید شخص بدی است و شایسته نیست  شهادتش قبول شود.) این دلالت می­دهد که نماز وتر بسیار مهم است و ترک نمودن آن در قبول شدن شهادت شخص همان طور که امام احمد رَحِمَهُ‌الله گفتند خلل وارد می­کند.

بسیاری از عوام گمان می­کنند که وتر همان قنوت است در حالی که قنوت از این جهت که شرط صحت نماز وتر باشد، به نماز وتر صله­ای ندارد  بلکه معنای نماز وتر پایان دادن نماز شب با خواندن یک رکعت است. بنابر فرموده­ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آنگاه که سؤال شد: نظرت در مورد نماز وتر چیست؟ فرمود: «صلاة اللیل مثنی مثنی، فإذا خشی أحدکم الصبح صلی واحدة فأوترت له ما صلی.»[۱](نماز شب دو رکعت دو رکعت است، هرگاه یکی از شما ترسید که صبح داخل شود، یک رکعت بخواند تا آنچه خوانده تبدیل به وتر شود.) این نماز وتر است.

 بعد از بیان این دو مساله یعنی: تاکید بر نماز وتر و اینکه قنوت همان وتر نیست، به این سؤال پاسخ می­دهیم و می­گوییم: هرگاه وترش در شب از وی فوت شد  آن را در وقت چاشت قضا می­کند، اما آن را به صورت شفع (جفت)می­خواند، اگر وترش را سه رکعت می­خوانده، در روز آن را چهار رکعت با دو سلام قضا می­کند و اگر وترش را پنج رکعت می­خوانده، در روز آن را شش ر­کعت با سه سلام قضا می­کند و به همین ترتیب. زیرا در صحیح مسلم آمده است که: «کان النبی صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم إذا غلبه نوم أو وجع -یعنی: من صلاة اللیل- صلی من النهار ثنتی عشرة رکعة»[۲](پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم هرگاه خواب یا بیماری بر ایشان غالب می­شد -یعنی از نماز شب- در روز دوازده رکعت می­خواندند.)

حدیث مذکور این فرموده­ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را تخصیص می­دهد: «من نام عن صلاة أو نسیها فلیصلها إذا ذکرها»[۳](کسی که خواب رفت و نماز از وی فوت شد یا فراموش نمود که نماز بخواند، هرگاه که به یاد آورد آن را بخواند.) زیرا مقتضای حدیث اخیر این است که وتر بر صفتش خوانده شود ، اما فعل رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم این حدیث را تخصیص می­دهد. صورت آن این گونه است  که وتر، یک رکعت تشریع شده تا نماز شب با آن خاتمه یابد اما الان که در شب از او فوت شده، وجهی برای وتر خواندن نیست لذا مقتضای دیدگاه درست  این است که نماز به صورت غیر وتر قضا شود.

[۱] [تخریج آن گذشت.]

[۲] [تخریج آن گذشت]

[۳] [تخریج آن گذشت]