(۱۵۱۷) سوال: آیا غفلت، وضو را باطل می‌کند؟ آیا در این حالت بر مسلمان واجب است که دوباره وضوی کامل بگیرد؟

جواب:

نمی‌دانم منظور وی از غفلت چیست؟ آیا منظورش خواب است؟ اگر منظورش خواب است: خواب عمیق وضو را باطل می‌کند و نشانه‌ی خواب عمیق، این است که شخص خوابیده اگر وضویش باطل شود متوجه آن نشود؛ بنابراین اگر شخص به چنین خوابی فرود برود، وضویش باطل است و باید دوباره وضو بگیرد؛ به دلیل حدیث صفوان بن عسال رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ که ‌گفت: «کان رسولُ الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم يأمرنا إذا کُنّا سَفرَا أن لا نَنزِعَ خِفَافَنَا ثَلاثَةَ أيّام وَلَيَالِيَهُنَّ، إلا مِن جَنَابَة، وَلکِن مِن غَائط وَبَول وَنَوم»[۱] : (رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به ما فرمان داد که هرگاه در سفر بودم، خُفّ‌های خود را تا سه شبانه‌روز به خاطر (باطل شدن وضو با) ادرار، مدفوع و خواب، بیرون نیاوریم؛ مگر به خاطر جنابت). در حدیث دیگری آمده است: «إنّ العَينَینِ وِكاءُ السَّهِ، فإذا نامَتِ العَينانِ استُطلِقَ الوكاءُ»[۲] : (چشمان، بند و نگهدارنده‌ی ظرف (شرمگاه پشت) هستند؛ هرگاه ‌چشمان به خواب روند، ظرف (شرمگاه پشت) باز می‌شود).

اما اگر خواب، چنان سبک باشد که شخص متوجه باطل شدن وضویش شود، وضو را باطل نمی‌کند و تفاوتی ندارد که نشسته، دراز کشیده، تکیه زده یا تکیه نزده باشد زیرا معیار، وجود فهم و درک است.

بنابراین اگر منظور سؤال کننده از غفلت، خواب است، جواب مذکور، پاسخ وی می‌باشد اما اگر منظورش غفلت از ذکر و یاد الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است، این وضو را باطل نمی‌‌کند؛ اما شایسته‌ است که انسان همواره مشغول ذکر و یاد الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ باشد که این بیانگر عقل و هوشیاری فرد است؛ الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَاخْتِلافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لآيَاتٍ لأُولِي الأَلْبَابِ* الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَاماً وَقُعُوداً وَعَلَى جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلاً سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ} [آل عمران: ۱۹۱-۱۹۰] : (قطعاً در آفرينش آسمان‌ها و زمين و در آمد و شد شب و روز، براى خردمندان نشانه‏هايى وجود دارد * همان کسانی ‌كه الله را در حالت ايستاده، نشسته و به پهلو خوابیده ذکر و ياد مى‏كنند و در آفرينش آسمان‌ها و زمين مى‏انديشند (و می‌گویند:) پروردگارا! اين‌ها را بيهوده نيافريده‏اى! تو پاک و منزّه هستی! ما را از عذاب آتش نجات بده).

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] مسند احمد (۲۸/۹۳، شماره ۱۶۸۷۹).