(۱۴۷۷) حکم کشف خف پس از مسح در حالت بقای طهارت

(۱۴۷۷) سوال: شخصی بر خف یا جورابش مسح نموده است سپس از یاد برده و بدون این ‌که وضویش باطل شود، آن‌ها را از پایش بیرون آورده است؛ آیا لازم است که وی پاهایش را بشوید یا باید وضوی کامل بگیرد؟

جواب:

هرگاه فرد در زمان معین شده (یک شبانه ‌روز برای مقیم و سه شبانه ‌روز برای مسافر) بر خف مسح نمود و سپس آن‌ را بیرون آورد، وضویش باطل نمی‌شود بلکه همچنان وضو دارد زیرا اثبات باطل شدن وضو با بیرون آوردن خف به دلیل شرعی نیاز دارد در حالی که در قرآن و سنت هیچ دلیلی وجود ندارد که اثبات کند بیرون آوردن خف موجب باطل شدن وضو می‌شود. چون دلیلی بر این مسئله وجود ندارد، اصل بر باقی ماندن وضو و طهارت است زیرا طهارت شخص به مقتضا و دلالت دلیل شرعی ثابت گشته است لذا نقض و باطل شدن آن نیز فقط با دلالت دلیل شرعی امکان‌پذیر است در حالی که هیچ دلیلی بر این مسئله وجود ندارد.

برخی از کسانی که می‌گویند اگر شخص چیزی که بر آن مسح کرده را بیرون بیاورد، وضویش باطل می‌شود، چنین گفته و استدلال کرده‌اند که اکنون چیزی که بر آن مسح شده، برداشته شده است؛ در پاسخ می‌گوییم: مسح کردن چیزی که بر آن مسح شده، فرعی از شستن پا است و مسح بر آن، پاک کردن پا به شمار می‌رود زیرا جایگزین شستن شده است. این مسح، فرعی از شستن پا بوده است و پا همچنان وجود دارد و حَدَث و بی‌وضویی با مسح بر خف از آن برداشته شده است؛ در نتیجه بیرون آوردن خف، هیچ تأثیری ندارد و وضو را باطل نمی‌کند.

همچنین قیاس واضحی نیز وجود دارد: اگر مردی موی سرش را مسح کرد سپس مویش را تراشید، وضویش باطل نمی‌شود در حالی که موی سرش که بر آن مسح نموده، از بین رفته است اما با این وجود، وضویش باطل نمی‌شود؛ میان این‌ حالت و حالت قبلی هیچ تفاوتی وجود ندارد.

استدلال به این که مسح سر، اصل است اما مسح بر خف، بدل و جایگزین می‌باشد نیز هیچ تأثیری در این حکم ندارد؛ زیرا بر اساس دیدگاه این گروه، علتی که موجب نقض و باطل شدن وضو می‌شود، این است که آن چه بر آن مسح می‌شود برداشته شده است و این علت در حالتی که شخص بعد از مسح بر موی سرش آن را می‌تراشد نیز وجود دارد و رخ می‌دهد؛ اما با این وجود نمی‌گوییم که اگر شخصی بعد از مسح بر موی سرش، آن را بتراشد وضویش باطل می‌شود. در این حالت نیز اگر بعد از مسح بر خف، آن را بیرون بیاورد، نمی‌گوییم که وضویش باطل شده است.

سؤال: اما اگر مسح فرعی از شستن پا باشد و این فرع برداشته شود، پا نمایان و آشکار می‌گردد.

جواب: بله اما بعد از این ‌که پاک شده، آشکار گشته است زیرا وقتی شخص بر خف مسح کرد، طهارت حاصل شد. کمال طهارت به این معنا است که این طهارت فقط در صورت وجود دلیل شرعی باطل می‌شود.

سؤال: اگر مثلا جوراب بعد از مسح، پاره شد و پا آشکار گشت، در این صورت ایرادی ندارد؟

جواب: بله، ایرادی ندارد.

سؤال: اگر بر خف مسح کرد سپس با جوراب نماز را ادا نمود، اشکالی ندارد؟ یعنی اگر بر کفش مسح کرد سپس کفش را بیرون آورد و با جوراب نماز خواند.

جواب: اگر بر کفش مسح نمود سپس آن‌ را بیرون آورد، ایرادی ندارد که با آن نماز بخواند اما در این حالت اگر بخواهد دوباره وضو بگیرد، باید پاهایش را بشوید سپس کفش بپوشد؛ زیرا هرگاه انسان آن چیزی که بر آن مسح کرده را از پایش بیرون بیاورد، مسح کردن دوباره‌ بر آن فقط طهارت با آب و شستن پا امکان پذیر است.

سؤال: شیخ بزرگوار! یعنی باید جوراب را بیرون بیاورد؟

جواب: چون بر کفش مسح کرده است، باید جوراب را بیرون بیاورد اما اگر از ابتدا بر جوراب، مسح کرده باشد ایرادی ندارد که کفش را بیرون بیاورد یا خیر.

سؤال: شیخ بزرگوار! این مسئله ظاهرا مفهوم نیست؛ یعنی شخصی هنگام وضو در حالی که جوراب به پا داشته است کفشش را بیرون آورده و بر کفش مسح نموده است، سپس این نماز را با جوراب ادا کرده است. سپس کفش را روی جوراب پوشید زیرا از مسجد خارج شده است. سپس آیا وقتی خواست برای نماز بعدی وضو بگیرد می‌تواند بدون این‌ که پاهایش را بشوید بر جوراب مسح کند؟

جواب: خیر، بر هیچ کدام از جوراب یا کفش نمی‌تواند مسح کند زیرا همان طور که گفتیم: هرگاه چیزی که بر آن مسح کرده را بیرون آورد، فقط بعد از طهارت کامل و شستن پاها با آب می‌تواند دوباره بر آن مسح کند. بنابراین کسی که چیزی که بر آن مسح کرده را بیرون بیاورد، فقط بعد از طهارت کامل و شستن پاها با آب می‌تواند دوباره آن را بپوشد و بر آن مسح کند.

سؤال: شیخ بزرگوار! در این صورت اگر شخص مسلمان بخواهد جوراب و کفش را بپوشد و باقی بگذارد، باید هنگام وضو گرفتن کفشش را بیرون بیاورد و همواره فقط بر جوراب مسح کند؟

جواب: بله، باید از ابتدا چنین کند.

تعداد بازدید: 27

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: رَجُلٌ مسح على خفيه أو على الجوارب، ثم نسي بعد ذلك، ونزعهما دون أن ينتقض وضوؤه، فهل عليه غسل رجليه أم الوضوء کاملا؟

فأجاب -رحمه الله تعالى-: إذا مسح الإنسان على خُفَّيْهِ في الوقت المحدد شرعًا – وهو: يوم وليلة للمقيم، وثلاثة أيام بلياليها للمسافر – فإذا مسح على الخف، ثم نزعه بعد المسح عليه، فإن طهارته لا تنتقض، بل هو باق على طهارته، وذلك لأن نقض الطهارة بخلع الخف يحتاج إلى دليل، وليس في السنة، ولا في القرآن أيضًا ما يدل على أن خلع الخف ينقض الوضوء، فإذا لم يكن هناك دليل على أن خلع الخف ينقض الوضوء، فالأصل بقاء الطهارة؛ لأن الطهارة ثبتت بمقتضى دليل شرعي، فلا يمكن أن تنتقض إلا بدليل شرعي، ولا دليل في المسألة.

ومع أن الذي عَلَّلَ به بعض الذين يقولون بأنه إذا خلع ما مسح عليه انتقض وضوؤه، ما عللوا به من أن الممسوح عليه قد زال، نقول: الجواب عنه: أن الممسوح عليه كان مَسْحُه فرعًا عن غسل الرّجل، وكان مسحه يعتبر تطهيرا للرّجل؛ لأنه قام مقام الغسل، فإذا كان فرعًا عن طهارة غسل الرّجل فإن الرّجل ما زالت باقية، والحدث عنها قد ارتفع بمسح الخف الذي كان عليها، وعلى هذا فلا تأثير لخلع الخف.

ثم إن هناك قياسًا بينا فيما لو مسح الرجل رأسه، ثم حلقه بعد مسحه، فإن طهارته لا تنتقض مع أن الشعر الذي كان ممسوحًا قد زال، ومع ذلك فإن طهارته لا تنتقض، ولا فرق بين هذا وهذا.

والقول بأن هذا أي مسح الرأس أصلي ومسح الخفين بدل، لا تأثير له في الأمر؛ لأن العلة الموجبة للنقض على قول من يقول به هي أن الممسوح قد زال، وهو حاصل فيما إذا حلق رأسه بعد مسحه، ومع ذلك فإننا لا نقول بانتقاض طهارته فيما إذا حلق رأسه بعد مسحه فكذلك لا نقول بانتقاض طهارته فيما إذا خلع خفه بعد مسحه.

لكن إذا كان فرعًا المسح من غسل الرجل وزال الفرع بانت الرجل وانكشفت.

فأجاب – رحمه الله تعالى-: لكنها بانت بعد أن تمت الطهارة، فإنه لما مسح تمت الطهارة الآن، وتمام الطهارة معناه أنه لا يمكن أن يزول هذا التمام إلا بوجود دليل شرعي.

ولو انشق الجورب مثلا بعد مسحه، وبانت الرجل، فلا شيء عليه في هذه الحالة؟

فأجاب -رحمه الله تعالى-: نعم.

ولو مسح على الخف، ثم صلى بالشراب لا بأس به أيضًا؟ أي: مسح على الكندرة، وخلعها وصلى بالشراب؟

فأجاب – رحمه الله تعالى-: إذا مسح على الكندرة ثم خلعها فلا حرج عليه، ولكنه في هذه الحال لا يمكن أن يعيد الكندرة إلا بعد غسل رجله، لو أراد أن يتوضأ مرة ثانية؛ وذلك لأن الإنسان إذا خلع الممسوح فإنه لا يمكن أن يعاد هذا الممسوح إلا على طهارة بالماء.

فضيلة الشيخ: يعني لا بد من نزع الشراب؟

فأجاب رحمه الله تعالى : لا بد من نزع الشراب ما دام أنه كان يمسح على الكنادر، أما لو كان يمسح على الشُّراب من الأصل من أول مرة فلا حرج عليه فيما إذا خلع الكنادر أو أبقاها.

فضيلة الشيخ: في الظاهر هذه غير مفهومة؛ كونه مثلا خلع الكندرة وعليه الشراب، وقد مسح على الكندرة، ثم صلى هذا الوقت بالشراب، ثم جاء وقت آخر، وقد لبس الكندرة على الشراب؛ لأنه خرج من المسجد، ثم مسح فهل له أن يمسح على الشراب بدون غسل الرّجل؟

فأجاب رحمه الله تعالى: لا يمسح لا على الشراب، ولا على الكندرة؛ لأنا قلنا: إنه إذا خلع الممسوح فإنه لا يمكن أن يُعاد هذا الممسوح إلا على طهارة. وذلك بطهارة بالماء، فإذا كان كذلك فإنه يلزم من نزع الممسوح أَلَّا يلبسه إلا على طهارة بماء.

فضيلة الشيخ: إذا إذا كان المسلم يريد أن يُبقي الشراب والكنادر على رجليه فعليه أن ينزع الكنادر ، ويمسح على الشراب باستمرار ؟

فأجاب – رحمه الله تعالى-: من أول الأمر.

|||